Co pewien czas spotykam w teatrze sztuki, których gatunek trudno określić. Mam wówczas wrażenie, że niektórzy widzowie zachowują się tak, jakby oglądali na scenie zupełnie inne widowisko – na przykład śmieją się w momencie, kiedy należałoby zachować przynajmniej powagę. Co jednak zrobić, gdy autor sztuki łączy prześmieszność z goryczą i delikatność z okrucieństwem? Specjalistą w tym zakresie był dramatopisarz izraelski Hanoch Levin. Napisałem „był”, bo ten, od pewnego czasu popularny nie tylko w Polsce, autor 56 sztuk teatralnych odszedł w 1999 roku, w wieku… 56 lat.
Jeden ze swoich utworów nazwał on Wzrusz moje serce. Jako pierwszy wystawił tę sztukę poznański Teatr Nowy, gdzie nosiła ona tytuł W sobotę o ósmej. Polska prapremiera miała miejsce 24 kwietnia 2010 roku. Kolejna inscenizacja – już pod tytułem Wzrusz moje serce – została zaprezentowana przez Teatr Dramatyczny w Warszawie 6 marca 2015 roku.
Ten sam tytuł pojawił się na deskach warszawskiego Teatru Ateneum. Reżyserii podjął się dyrektor teatru, Artur Tyszkiewicz, który uchodzi za „specjalistę od Levina” i jest twórcą kilku znakomitych spektakli opartych o jego sztuki. Były to: „Sprzedawcy gumek” (Teatr IMKA, 2010), „Shitz” (Ateneum, 2011), „Pakujmy manatki. Komedia na osiem pogrzebów” (Teatr Osterwy w Lublinie, 2013) i „Nikt” (Teatr Narodowy, 2017).
Sztukę Wzrusz moje serce można potraktować jako farsę, ale można też uznać ją za tragikomedię o pokręconych ludziach. I w tym kierunku poszli realizatorzy spektaklu. Opowiada on bowiem o niewzruszonej i zarazem beznadziejnej miłości pewnego nic nieznaczącego mężczyzny w średnim wieku do kobiety o zbyt szerokim sercu, by mogła pokochać tylko jednego. Powiada się, że tylko miłość prawdziwie ślepa potrafi wytrzymać wszystko, nawet najgorsze upokorzenia, ale bywa, że głupota takiej miłości graniczy z szacunkiem dla niewzruszonej wiary w siłę uczucia. Śmiech z naiwnego idioty czasem więźnie w gardle.
podglądanie występu
Akcja sztuki toczy się w miejscowości, która niegdyś była znanym kurortem, a teraz mocno podupadła. W tamtejszym amfiteatrze odbywały się festiwale muzyczne, których pozostałością, swoistym duchem, jest perkusista – ostatni muzyk z dawnej orkiestry. Nadaje on spektaklowi rytm, uruchamia poszczególne sekwencje. Jednoosobowo pełni wręcz rolę chóru tragedii greckiej. Moim zdaniem, Piotr Maślanka znakomicie wywiązuje się z tego zadania.
występ z perkusistą w tle
Skoro mowa o rytmie, warto zwrócić uwagę, że sztuka składa się z trzech aktów – zmiennych pór roku: Wiosny, Lata i Jesieni. Bardzo ciekawym zabiegiem jest to, że każda z tych pór roku zawiera w sobie kilkanaście, a może i kilkadziesiąt swoich odpowiedników. Stąd, mimo pewnej powtarzalności, posuwamy się w historii. Czy w dobrym kierunku? Skoro uznaliśmy, że sztuka jest tragikomedią, to raczej nie. Ale może to dobrze, że nie wprowadzono czwartej pory roku?
dziwna rozmowa
Reżyser zastosował zasadę awersu i rewersu. Bardzo ciekawym w tym względzie zabiegiem jest obsadzenie Julii Kijowskiej w dwóch rolach: Lalalali – nieudanej śpiewaczki i jej przeciwieństwa – Jako-takiej.
występ Lalalali
Spyta ktoś, skąd takie imiona? Hanoch Levin lubił dziwnie dobrane imiona. Stąd scenka, w której dociekano: Pszoniak czy Szpszoniak? Okazuje się, że pisarz był zaskoczony, gdy dowiedział się, że w Polsce jest aktor o nazwisku Pszoniak [Wojciech Pszoniak – przyp. RS]. Równie zaskakujące było wyjaśnienie, dlaczego Lamka używa tytułu sędziego. Występujący w tej roli Łukasz Simlat świetnie kreuje postać mężczyzny, który do samego końca udaje, że cały świat go kocha i sam jest zakochany, co w konsekwencji prowadzi do tragicznej sytuacji. Z kolei Grzegorz Damięcki znakomicie przedstawił dylematy faceta w średnim wieku.
sędzia Lamka i Pszoniak
Reasumując, Wzrusz moje serce jest sztuką wielopłaszczyznową, w dodatku świetnie zagraną. Jeśli zatem ktoś szuka spektaklu skłaniającego do myślenia, to może wybrać się do Teatru Ateneum.
Spektakl został objęty patronatem honorowym Ambasady Izraela w Polsce
