Tuż przed 76. rocznicą wykonania akcji na Kutscherę przez spadkobierców zetowych idei (Związku Młodzieży Polskiej „Zet”), w części podziemi Pałacu Staszica zostaną przeprowadzone bezinwazyjne badania georadarowe, których celem jest odnalezienie Archiwum Związku Młodzieży Polskiej „Zet”.
Odbędzie się również konferencja z odziałem naukowców, prezentacja pamiątek po uczestnikach i organizatorach oraz spacer z przewodnikiem śladami akcji.
Organizatorzy:
Jesienią 1943 stanowisko dowódcy policji i SS na dystrykt warszawski objął Franz Kutschera. Zastąpił na nim Jürgena Stroppa – pacyfikatora powstania w getcie warszawskim. Kutschera zarządzał w Warszawie uliczne egzekucje, które skutecznie terroryzowały mieszkańców stolicy. Rozkaz zlikwidowania „kata Warszawy” wydał dowódca Kierownictwa Dywersji (Kedywu) Komendy Głównej AK Emil August Fieldorf „Nil”, zlecając przygotowanie akcji kompanii „Pegaz” – późniejszemu legendarnemu batalionowi „Parasol”. Z kolei dowódca „Pegaza” – cichociemny Adam Borys „Bryl” zdecydował, że bezpośrednimi wykonawcami będą żołnierze I plutonu dowodzeni przez Bronisława Pietraszewicza „Lota”. Pierwszą próbę wykonania akcji podjęto 28 stycznia 1944 – Kutschera nie pojawił się jednak tego dnia w komendanturze policji i SS przy Al. Ujazdowskich 23. Zginął dopiero 1 lutego. Akcja zlikwidowania „kata Warszawy” niemal od razu obrosła legendą.
Dopiero w 1993 roku odnaleziony został raport z akcji sporządzony przez Stanisława Huskowskiego Alego. Uważany wcześniej za nigdy niepowstały, podważał obowiązującą przez powojenne dziesięciolecia wersję zdarzeń z 1 lutego 1944 – utrwaloną w kulturze przez film Jerzego Passendorfera Zamach a także w opracowaniach naukowych potwierdzonych autorytetem dowódcy batalionu Parasol – Adama Borysa. W 2016 roku opublikowana została z kolei treść listu przewodniego dołączonego do raportu Alego i podpisanego pseudonimem Adama Borysa. Dokument ten potwierdza kwestionowaną wcześniej oryginalność i wiarygodność raportu z akcji. Każe jednocześnie postawić pytanie – dlaczego fakt powstania raportu z najważniejszej akcji przeprowadzonej przez oddział kierowany przez Adama Borysa, został przemilczany przez zmarłego dopiero w 1986 roku dowódcę.
Więcej na ten temat: [LINK].
był jedną z najważniejszych organizacji konspiracyjnych, działających pod zaborami. Konspiracyjny charakter działań „Zetu” – tak w okresie zaborów, jak i w dwudziestoleciu międzywojennym – utrudniał historykom badanie wpływu członków ZMP „Zet” na wydarzenia poprzedzające i towarzyszące odzyskiwaniu przez Polskę niepodległości. Szczególnie kłopotliwy był brak dostępu do dokumentów z archiwum organizacji, która oficjalnie nie występowała pod własnym szyldem. Gromadzenie archiwum „Zetu” zostało zlecone Stefanowi Szwedowskiemu oraz Tomaszowi Piskorskiemu – ten pierwszy zajmował się dokumentami z lat 1886-1921, Piskorski zbierał dokumentację od roku 1921 do wybuchu wojny. Część archiwum, która była w rękach Tomasza Piskorskiego została zniszczona w czasie Powstania Warszawskiego. O losach tej części archiwum, którą dysponował Stefan Szwedowski, wiadomo było tyle, że na początku okupacji została zamurowana na terenie Uniwersytetu Warszawskiego – jedno ze źródeł wskazywało na uniwersytecką bibliotekę. W spuściźnie Stefana Szwedowskiego przechowywanej w Dziale Rękopisów Biblioteki Narodowej w Warszawie odnaleziono relację Szwedowskiego z opisem okoliczności ukrycia archiwum. Podano w niej, że zaraz po ewakuowaniu go z mieszkania Szwedowskiego, trafiło do Pałacu Staszica a następnie zostało przekazane profesorowi Stanisławowi Poniatowskiemu i jego żonie Janinie, którzy z pomocą „zaufanego woźnego” zamurowali je w podziemiach Uniwersytetu Warszawskiego. Prof. Poniatowski był etnologiem a jego miejscem pracy w latach poprzedzających wybuch wojny był właśnie Pałac Staszica, gdzie mieściła się Katedra Etnologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Małżonkowie Poniatowscy nie przeżyli wojny.
Zaraz po wojnie Szwedowski poszukiwał archiwum „Zetu” korzystając z pomocy Zofii Lubeckiej (siostry Janiny Poniatowskiej), ale bezskutecznie.
Więcej na ten temat: [LINK].
„Akcja na Kutscherę i tajemnice Pałacu Staszica”
30 stycznia 2020 godzina 15.00 – Pałac Staszica
Moderator: dr Janusz Marszalec – Muzeum Gdańska
Tuż przed 76. rocznicą wykonania akcji na Kutscherę przez spadkobierców zetowych idei w części podziemi Pałacu Staszica zostaną przeprowadzone bezinwazyjne badania georadarowe, których celem jest odnalezienie Archiwum Związku Młodzieży Polskiej „Zet”.
W badaniach weźmie udział młodzież z Pierwszej Społecznej Szkoły Podstawowej w Gdyni.
(30 stycznia o godzinie 14.00 stworzona zostanie dla dziennikarzy możliwość zejścia do podziemi Pałacu Staszica i obserwacji ostatniej części badań georadarowych z udziałem młodzieży z Gdyni.)
Po konferencji zaprezentowane zostaną oryginalne pamiątki po organizatorach i dowódcach akcji „Kutschera” pochodzące z archiwów rodzinnych:
30 stycznia 2020 godzina 18.00
Spacer rozpocznie się 30 stycznia 2020 (czwartek) o godzinie 18:00
na Placu Na Rozdrożu przed restauracją „Rozdroże”.
Spacer jest bezpłatny.
W trakcie spaceru organizatorzy przypomną historię oddziału Agat/Pegaz, opowiedzą też o innych operacjach specjalnych, które miały miejsce w tej okolicy. Będzie można porozmawiać o „Raporcie „Alego”” oraz właśnie trwających poszukiwaniach archiwum organizacji „ZET”. Postarają się przybliżyć związek uczestników akcji z tą organizacją oraz znaleźć również odpowiedzi na pytania:
plakat 2020
