146. felieton pod wspólną nazwą: Stolica historii. Przedstawiają członkowie Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie, które są już od ponad trzech lat emitowane w każdą sobotę, w nieco skróconej wersji, w Radiu Kolor.
Podcast Radia Kolor jest pod tekstem.
Opowiada dr hab. Robert Gawkowski
Gdzieś 40 lat temu, w czasach upadającego PRL, gdy byłem jeszcze warszawskim studentem, moja babcia zgodziła się zameldować mnie u siebie, czyli w spółdzielczym mieszkaniu na Kole. W rzeczywistości nigdy tam nie mieszkałem, ale rodzice uparli się, abym z przyczyn formalnych miał zapisany w dowodzie taki właśnie adres: Warszawa, ul. Deotymy. Czasami wpadałem do teoretycznie „swojego” mieszkania, a wtedy kochana starsza pani częstowała mnie, swojego wnuka, czym mogła.
I opowiadała szereg historii, z których jedna mnie zawsze nurtowała.
ul. Sitnika 4 (dawniej Deotymy 48).
Otóż w osiedlowym bloku, leżącym po sąsiedzku, zawitał wielki artysta Pablo Picasso. I namalował na białej ścianie, wielki malunek.
Z początku myślałem, że to jakaś bajka i coś się babci poplątało, ale …
Minęły dwie dekady, babcia już nie żyła, komuna upadła, a ja miałam już inny, tym razem realny adres zamieszkania. I wtedy, ku swojemu zdziwieniu okazało się, że faktycznie przy ul. Deotymy 48, w 1948 r. zjawił się sam Pablo Picasso. Historia ta ostatnio została opisana przez dociekliwych dziennikarzy, a nawet sfilmowana.
Osiedle Koło na warszawskiej Woli.
Ale jeśli ktoś nie słyszał, to wyglądało to tak…
Mistrz Picasso przybył do naszego kraju na Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju, który odbywał się we Wrocławiu.
Picasso ceniony był przez ówczesną władzę nie tylko jako sławny malarz, ale też jako towarzysz, świeżo zapisany do Komunistycznej Partii Francji.
w trakcie Światowego Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju w Warszawie w 1948 r.
Po obradach większość zagranicznych gości przybyła do Warszawy, by tu podziwiać odbudowę stolicy i zapoznawać się ze znakomitymi planami socjalistycznej Polski.
Pablowi Picasso akurat przyszło zwizytować rozbudowujące się osiedle Koło.
I tak 3 września 1948 mistrz pod opieką przewodników, architektów i władz partyjnych przybył na ul. Deotymy i zajrzał do 3 piętrowego domu, do mieszkania nr 28, już niemal wykończonego. Zobaczył białą gładką ścianę, a że miał przy sobie węgle kreślarskie, więc spontanicznie namalował … warszawską Syrenkę wielkości człowieka. Nie była to dokładna wersja z herbu Warszawy, bo Syrena miała, co prawda tarczę, ale zamiast miecza – młotek.
na bloku mieszkalnym przy ul. ks. J. Sitnika 4.
Niebawem, klucze do mieszkania nr 28 otrzymała obywatelka Franciszka S. wraz z mężem. Była pracownicą tutejszego Domu Kultury, więc w Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej wierzono, że uszanuje działo sztuki Picassa. Początkowo lokatorów, nawet radowało takie zainteresowanie ich mieszkaniem. Przybywali tu artyści, działacze ZMP, wycieczki z zakładów pracy. Podobno raz zapukał sam Bolesław Bierut z obstawą.
Dzieło towarzysza Picassa stawało się sławne.
udekorowany Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą orderu Polonia Restituta przez Prezydenta Bolesława Bieruta.
I to właśnie zaczynało obywatelkę Franciszkę męczyć.
W 1952 r. zirytowana ciągłymi pielgrzymkami do jej mieszkania, napisała list do spółdzielni, by zezwolono jej zamalować Syrenkę.
Zakładam, że tak jak większość Polaków, chciała mieć nad łóżkiem nie zdeformowaną syrenkę z młotkiem w łapie, tylko kilimek albo śliczny obrazek zachodzącego słońca z jeleniem w tle. Najpierw dostała odpowiedź odmowną, ale jeszcze raz złożyła podanie do urzędu, aby jej urzędowo zamalowali tego Picassa.
Los uśmiechnął się do obywatelki Frani, gdy Pablo Picasso pokłócił się z Komunistyczną Partią Francji i z niej wystąpił. Dla partyjnych towarzyszy z PRL Picasso stawał się rewizjonistą.
w lokalu na warszawskiej Woli.
Urząd zgodził się na zamalowanie Syrenki, przysłał malarzy i najpewniej w końcu 1953 r. rysunek na ścianie Pabla Picassa przestał istnieć.
Spontaniczny mural wielkiego kubisty przegrał z ozdobnym kilimkiem
i z nastrojowym landszaftem.
odtworzona na ścianie budynku przy ul. Obrońców 28/30, w którym artysta w 1948 był gościem warszawskich malarzy i rzeźbiarzy.
w Radiu Kolor
Historyk i archiwista publikujący głównie o dziejach sportu w II RP. Jest też znawcą historii Warszawy.
W 2014 roku za książkę „Krybar. Uniwersytet w cieniu powstańczych walk” otrzymał nagrodę KLIO.
W 2014-17 był członkiem Rektorskiego Komitetu Obchodów 200-lecia Uniwersytetu Warszawskiego.
Od 8 lat zasiada w jury konkursu varsavianów im. Hanny Szwankowskiej.
Od stycznia 2023 r. kieruje oddziałem naukowo-wystawienniczym Muzeum Sportu i Turystyki
Od kwietnia 2022 jest prezesem TMH.
Członkiem Towarzystwa jest od 17 lat.
4:10 min.
(kliknij logo)
