O początkach Poczty Polskiej i pierwszych polskich pocztówkach opowiada Rafał Bielski z Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie.
140. felieton pod wspólną nazwą: Stolica historii. Przedstawiają członkowie Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie, które są już od trzech lat emitowane w każdą sobotę, w nieco skróconej wersji, w Radiu Kolor.
Podcast Radia Kolor jest pod tekstem.
Z cyklu:
Stolica historii. Przedstawiają członkowie
Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie.
Odcinek CXL:
Poczta polska i karta pocztowa
po 123 latach zaborów
Opowiada Rafał Bielski
Właśnie minął okres bożonarodzeniowo-noworoczny – czas szczególny, w którym składamy życzenia najbliższym, dzielimy się dobrym słowem i pamięcią. Dziś najczęściej robimy to telefonicznie lub za pomocą wiadomości elektronicznych, jednak jeszcze nie tak dawno podstawową formą przekazywania świątecznych pozdrowień były kartki pocztowe. Ich wysyłanie miało nie tylko wymiar osobisty, ale także symboliczny i kulturowy.
Historia świątecznych kart pocztowych sięga drugiej połowy XIX wieku.
Za pierwszą kartkę bożonarodzeniową uznaje się tę zaprojektowaną w 1843 roku w Anglii. Z czasem zwyczaj ten rozpowszechnił się w całej Europie, także w Polsce, stając się ważnym elementem świątecznej tradycji i międzyludzkiej więzi.
Szczególnie ważną rolę kartki świąteczne odgrywały po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku. Były nośnikiem patriotyzmu, nadziei i dumy z odrodzonego państwa. Na ilustracjach często pojawiały się motywy religijne, zimowe pejzaże, ale też symbole narodowe – orzeł biały czy biało-czerwone barwy.
Ale żeby najpierw taka pocztówka mogła trafić do adresata musiała powstać Poczta Polska.
Odzyskanie przez Polskę niepodległości 11 listopada 1918 roku zapoczątkowało nie tylko odbudowę struktur państwowych, ale także tworzenie nowoczesnych instytucji, w tym Poczty Polskiej. Przez 123 lata zaborów ziemie polskie znajdowały się pod panowaniem Rosji, Austrii i Prus, co oznaczało, że funkcjonowały tam trzy odrębne systemy pocztowe, z różnymi językami urzędowymi, walutami, taryfami i organizacją. Zadaniem odradzającego się państwa było scalenie tych systemów w jedną, sprawnie działającą strukturę pocztowo-telekomunikacyjną.
Pierwsze kroki w kierunku utworzenia Poczty Polskiej podjęto już w listopadzie 1918 roku. W Warszawie, Krakowie, Lublinie i Lwowie zaczęto przejmować urzędy pocztowe od administracji zaborczych. Początkowo korzystano z istniejących znaczków i kartek pocztowych, które opatrzono nadrukiem „Poczta Polska”.
Były to rozwiązania tymczasowe – niezbędne, by zapewnić ciągłość korespondencji i usług telekomunikacyjnych. W grudniu 1918 roku powołano Ministerstwo Poczt i Telegrafów, które objęło nadzór nad całym procesem organizacyjnym. Na jego czele stanął Hubert Linde, pierwszy minister odpowiedzialny za stworzenie jednolitej struktury pocztowej w nowym państwie. Jednym z głównych wyzwań była różnorodność organizacyjna i techniczna przejmowanej infrastruktury. Polska musiała się zmierzyć z brakiem jednolitych przepisów, zróżnicowanym sprzętem, brakiem własnych formularzy i znaczków.
Pomimo trudności już w styczniu 1919 roku udało się wydać pierwsze polskie znaczki pocztowe. Równolegle przystąpiono do tworzenia sieci urzędów pocztowych, wprowadzania języka polskiego jako urzędowego oraz kształcenia personelu. Był to trudny, ale kluczowy proces, który wymagał scalenia trzech różnych systemów i zbudowania od podstaw nowoczesnej infrastruktury. W krótkim czasie udało się stworzyć sprawnie działającą instytucję, która odgrywała ważną rolę w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym II Rzeczypospolitej.
Gmach Poczty Głównej przy placu Napoleona w Warszawie (obecnie plac Powstańców Warszawy) był jednym z najbardziej reprezentacyjnych budynków użyteczności publicznej w II Rzeczypospolitej. Jego budowę rozpoczęto jeszcze w czasie zaboru rosyjskiego – w 1912 roku. Projekt budynku wykonał architekt Antoni Jabłoński-Jasieńczyk autor wielu projektów architektonicznych w Warszawie, m.in. Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego czy gmachu Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Mieściła się tu nie tylko poczta, ale również Ministerstwo Poczt i Telegrafów.
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Polska przeżywała ogromny wzrost nastrojów patriotycznych, który szybko znalazł odbicie w kulturze wizualnej – w tym również na kartach pocztowych. Fotograficzne i graficzne kartki patriotyczne stały się jednym z popularniejszych nośników emocji narodowych, środków upamiętniania ważnych wydarzeń oraz narzędzi budowania tożsamości odradzającego się państwa. Tematyka patriotyczna kart pocztowych z lat 1918–1939 była niezwykle różnorodna. Szczególne miejsce zajmowały wizerunki marszałka Józefa Piłsudskiego, który już w 1918 roku został symbolem niepodległości. Popularne były też karty z godłem państwowym, flagą narodową czy stylizowanymi wizerunkami granic Rzeczypospolitej. Kartki patriotyczne pełniły wówczas nie tylko funkcję pamiątkową, ale również propagandową i edukacyjną.
Rafał Bielski
Prawnik, kolekcjoner warszawskich zdjęć, pocztówek i planów.
Założyciel i redaktor naczelny magazynu
„Skarpa Warszawska”.
Popularyzator historii Warszawy.
Autor wielokrotnie wznawianego albumu Było takie miasto. Warszawa na starej karcie pocztowej, współautor albumu Utracone miasto. Warszawa wczoraj i dziś.
Członek Towarzystwa Miłośników Historii.
Miłośnik powieści historycznych, szczególnie tych osadzonych w Warszawie.
Podcast Radia Kolor
5:02 min.
(kliknij logo)
Zobacz też inne odcinki cyklu:
- Lista odcinków: [LINK]
