O upamiętnieniu Józefa Piłsudskiego na Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie opowiada Kamil Potrzuski z TMH.
159. felieton pod wspólną nazwą: Stolica historii. Przedstawiają członkowie Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie, które są już od ponad trzech lat emitowane w każdą sobotę, w nieco skróconej wersji, w Radiu Kolor.
Podcast Radia Kolor jest pod tekstem.
Z cyklu:
Stolica historii. Przedstawiają członkowie
Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie.
Odcinek CLIX:
Upamiętnienie Piłsudskiego
na Akademii Wychowanie Fizycznego
w Warszawie
Opowiada dr Kamil Potrzuski
Już sama nazwa powstałej w 1929 roku bielańskiej uczelni „Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego” sugeruje, jak ważną postacią dla tej placówki był Marszałek. Piłsudski na terenie uczelni prawdopodobnie nigdy nie był, ale osobiście zaangażował się w jej powstanie i od 1935 roku nie jest jej zwykłym patronem, ale duchowym właścicielem, upamiętnionym w przestrzeni publicznej przynajmniej w siedmiu miejscach, a i sam teren kampusu jest żywym pomnikiem Marszałka i czasów, gdy odrodzona Rzeczpospolita, choć borykająca się z problemami, zdolna była do wielkich projektów.
Najbardziej charakterystyczne jest popiersie autorstwa Alfonsa Karnego w centralnej części dziedzińca głównego, umieszczone na wysokim cokole o charakterystycznym pęknięciu, na którym widnieją dwie daty:
- 1949, w którym bielańska uczelnia przestała nosić imię Marszałka
- 1990, w którym otrzymała je ponownie po upadku PRL.
Powstało ono w latach trzydziestych podczas obozu letniego studentów AWF w Brasławiu na Kresachschodnich, a rok później znalazło się na Bielanach. W Starej Pomarańczarni przetrwało okupację i czasy PRL, powracając na swoje miejsce po jego upadku. Jest to pierwsze po transformacji ustrojowej pomnikowe upamiętnienie Piłsudskiego w Warszawie.
Wchodząc do budynku głównego mijamy tablicę z nazwą uczelni, na której znajduje się powstała w 1928 roku płaskorzeźba przedstawiająca Piłsudskiego, opatrzona sygnaturą artysty Feliksa Robak – Robakowskiego, absolwenta warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Po wejściu do gmachu mijamy dwa mini-murale, z których drugi przedstawia Marszałka. To najnowsze upamiętnienie Józefa Piłsudskiego na AWF, powstałe w 2023 r. z inicjatywy Biura Marketingu AWF.
Kilkadziesiąt metrów dalej, w pobliżu gabinetu Rektora i Sali Senatu, umieszczona jest na ścianie płaskorzeźba Marszałka autorstwa Tadeusza Tchórzewskiego powstała na przełomie wieków. Inicjatorem jej umieszczenia jako akcentu zamykającego długą linię korytarza północnego, był znawca historii uczelni Waldemar Dorcz.
Zaskakująca może być informacja, że Piłsudski jest darzony estymą w… Azerbejdżanie. W westybulu przed Rektoratem znajdujemy tablicę ufundowaną przez ambasadę tego kraju o treści:
W hołdzie Józefowi Piłsudskiemu z wdzięcznością za wspieranie dążeń niepodległościowych Republiki Azerbejdżanu w latach 1918-1920.
Rzeczpospolita była jednym z pierwszych państw na świecie, które uznały niepodległość Azerbejdżanu, choć państwo to nie okazało się trwałe.
Przy wyjściu z Rektoratu znajdziemy tablicę z inskrypcją:
W 10-tą rocznicę Niepodległości stanęły mury instytutu, powołanego do życia wolą i decyzją Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego,
aby niezmożony był duch i siła fizyczna Narodu.
Tablica została odsłonięta podczas wmurowania aktu erekcyjnego Uczelni 2 grudnia 1928 roku, pierwotnie zaplanowanego na 11 listopada, ale opóźnionego ze względu na… opieszałość kamieniarza, który spóźnił się z realizacją zlecenia. Oryginalna tablica nie przetrwała.
Obecna jest repliką odsłoniętą z okazji 60-lecia Uczelni.
Ostatnią formą plastyczną upamiętniającą Piłsudskiego w przestrzeni AWF było logo Uczelnianej Rady Samorządu Studentów, używane w latach 2013-2025.
Zapytani o przyczynę rezygnacji z logotypu z Marszałkiem, studenci twierdzili, iż był to symbol słabo rozpoznawalny, a ukryta w nim symbolika (włosy Marszałka układają się w litery A, W oraz F) pozostawała niezauważalna.
Mimo, iż już nieużywane, logo można jeszcze dostrzec na AWF.
Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie to przestrzeń przypominająca o postaci Marszałka.
Pomijając Muzeum w Sulejówku nie ma chyba w Polsce miejsca, gdzie jest on równie intensywnie upamiętniony.
Dr Kamil Potrzuski
Absolwent historii UW.
Pracownik badawczo – dydaktyczny Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie, historyk sportu warszawskiego i dziejów polskiego ruchu olimpijskiego.
Autor książki nagrodzonej w konkursie varsavianistycznym im. Hanny Szwankowskiej w 2023 roku, pt: „Infrastruktura sportowa międzywojennej Warszawy” (Wydawnictwa UW).
Członek TMH od 2023 roku.
Podcast Radia Kolor
4:35 min.
(kliknij logo)
Zobacz też inne odcinki cyklu:
- Lista odcinków: [LINK]
