O słynnym portugalskim odkrywcy drogi morskiej do Indii opowiada prof. Wojciech Iwańczak z Towarzystwa Miłośników Historii.
148. felieton pod wspólną nazwą: Stolica historii. Przedstawiają członkowie Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie, które są już od ponad trzech lat emitowane w każdą sobotę, w nieco skróconej wersji, w Radiu Kolor.
Podcast Radia Kolor jest pod tekstem.
Z cyklu:
Stolica historii. Przedstawiają członkowie
Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie.
Odcinek CXLVIII:
Po co Vasco da Gama popłynął do Indii?
Opowiada profesor Wojciech Iwańczak
Na tak postawione pytanie każdy odpowie, że popłynął po korzenie.
Okazuje się, że jest to tylko część prawdy.
Żeby rzecz przybliżyć, musimy w kilku słowach pokazać sytuację na przełomie średniowiecza i czasów nowożytnych w odniesieniu do wiedzy geograficznej. Jej podstawą było przekonanie, że na kuli ziemskiej istnieją tylko trzy części świata: Europa, Azja i Afryka, a w odkrywaniu nowych terenów dominowały Hiszpania i Portugalia.
Niezwykłym zjawiskiem jest fakt, że maleńka Portugalia wydała na świat wielu wybitnych podróżników, wśród których poczesne miejsce zajmuje Vasco da Gama. Dość powiedzieć, że Portugalczycy odkryli w swych podróżach prawie połowę powierzchni kuli ziemskiej. Indie z dawien dawna – podobnie jak inne kraje legendarnego Wschodu – słynęły z korzeni, ale dotarcie do nich stanowiło problem. Przez długie stulecia uważano, że dotrzeć tam z Europy można tylko drogą lądową, a morzem się nie da, ponieważ Ocean Indyjski – według ówczesnej wiedzy – był zamkniętym akwenem, do którego opływając od południa Afrykę dotrzeć nie było można. Pogląd ten wywodził się od sławnego uczonego antycznego z Aleksandrii Ptolemeusza. Ponieważ tak daleko nikt jeszcze nie dopłynął, więc zaczęto podejmować próby by zweryfikować to przekonanie. Głównie Portugalczycy wysyłali kolejne wyprawy na południe, by sprawdzić naocznie czy do Oceanu Indyjskiego istnieje dostęp od południa Afryki. Najsławniejszy z tych śmiałków, Bartolomeu Dias wsławił się odkryciem Przylądka Dobrej Nadziei, stwierdził też, że Ocean Indyjski jest otwarty.
Vasco da Gama pojawia się na scenie dziejowej w roku 1497, gdy król postawił go na czele wielkiej wyprawy do Indii. Niewiele o nim wiemy, był dość młodym, ale już doświadczonym żeglarzem, otrzymał teraz szansę jaką się dostaje raz w życiu i w pełni ją wykorzystał. O przebiegu wyprawy dowiadujemy się głównie z dziennika podróży uczestnika tej ekspedycji Alvaro Velho. Flotylla liczyła 4 statki, w tym jeden transportowy. Przedsięwzięcie było mordercze, z około 150 marynarzy do domu wróciło 55.
Droga powrotna to osobny rozdział, niekorzystne wiatry, kłopoty w krajach do których zawijali, szkorbut, były tak dotkliwe, że zamierzali nawet wrócić do Indii. Ciekawostką było dołączenie do ekspedycji kilku przestępców, którym darowano życie i zabrano na pokład z przeznaczeniem do zadań szczególnie niebezpiecznych.
Wyprawa zakończyła się pełnym sukcesem, cel osiągnięto, nawiązano kontakty handlowe z Indiami i innymi dalekimi krajami, ale pora odpowiedzieć na tytułowe pytanie. Otóż kwestie handlu, polityki i dyplomacji były bardzo ważnymi elementami, ale w oficjalnych deklaracjach mówiło się, że celem wyprawy było poszukiwanie chrześcijan rozsianych po świecie, w Afryce, a także w Indiach i zawiązanie jakiejś współpracy. Długo wierzono, że w Azji bądź Afryce istnieje chrześcijańskie państwo na którego czele stoi Ksiądz lub król Jan. Portugalczycy nie spodziewali się także, że w Indiach można spotkać znacznie więcej przedstawicieli islamu niż chrześcijan. Z kolei kontakty handlowe napotkały na trudności ze strony Arabów, którzy już od dawna okupowali tamte rynki i pośredniczyli w handlu z bogatymi republikami włoskimi, takimi jak Wenecja.
Ptolemeusz definitywnie znalazł się w archiwum wiedzy, a Portugalczycy zamierzali utworzyć z Oceanu Indyjskiego „portugalskie jezioro”. Nie całkiem im się to udało natomiast pełny sukces odniósł Vasco da Gama, któremu wyprawa zapewniła liczne przywileje od monarchy i długie wspaniałe życie. Został bogaczem z pokaźną pensją dla siebie i dla swych potomków, mógł prowadzić handel korzenny z Indiami bez konieczności opłaty ceł oraz szczycić się tytułem Admirała Morza Indii.
Wojciech Iwańczak
Profesor zwyczajny, mediewista.
Zajmuje się Europą Środkową schyłku średniowiecza, dziejami Czech, historią geografii i kartografii.
Autor ponad 400 publikacji w kilkunastu krajach, członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności, Sekretarz Generalny Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Członek Honorowy Polskiego Towarzystwa Historycznego, Członek Honorowy Czeskiego Towarzystwa Historycznego.
Od ponad 30 lat członek Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie.
W latach 1999 – 2005 Prezes TMH.
Podcast Radia Kolor
5:09 min.
(kliknij logo)
Zobacz też inne odcinki cyklu:
- Lista odcinków: [LINK]
