O Domu gen. Zaruskiego, który stanął na Żoliborzu w ”Warszawskich wirażach sportu”.
„Warszawskie wiraże sportu” to wakacyjny cykl dziesięciu opowieści, które są efektem współpracy radiowców i historyków przy realizacji audycji Radia Dla Ciebie „Sport na wirażach historii. Z lamusa MSiT”.
To gawędy o dawnym sporcie stolicy, a każda z nich opowiedziana w 150 sekundowym filmie. W każdy piątek, przy współpracy z Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, będziemy prezentować opowieść o mało znanym miejscu lub zdarzeniu, związanym z dawnym sportem warszawskim. Zamieścimy także wspomniany film, uzupełniony tekstem i zdjęciami. Wszystko z inicjatywy Muzeum Sportu i Turystyki (Wybrzeże Gdyńskie 4), które zaprasza także w swoje podwoje.
Trzecią gawędę, o generale Zaruskim i jego domu na Żoliborzu oficerskim, opowiada:
Michał Puszkarski.
Przechadzając się uliczkami Żoliborza Oficerskiego na szczególną uwagę zasługuje solidny dom z szerokim oknem na poddaszu. Niewiele osób wie, że pierwszym właścicielem tej willi przy ulicy Krasińskiego 5 był gen. Mariusz Zaruski – postać wyjątkowo zasłużona dla Polski, zesłaniec, artysta malarz i poeta, generał, bohater wojenny, taternik, twórca TOPR i polskiego żeglarstwa.
Jego młodość i życie późniejsze naznaczone była trudnymi losami zesłańca, marynarza oraz żołnierza – kawalerzysty, dowódcy 11 pułku ułanów. Mariusz Zaruski wprowadził się do domu przy ul. Krasińskiego 5 około roku 1921 wraz z żoną Izabelą. Z racji bardzo aktywnego życia i konieczności dzielenia obowiązków służbowych z działalnością społecznikowską, Zaruski często wyjeżdżał. Był postacią znaną i docenianą. Pełnił funkcję adiutanta prezydenta Stanisława Wojciechowskiego.
W latach 1926 – 1927 przez kilka miesięcy mieszkał w Gdańsku pełniąc funkcję starosty Puckiego. Nie znajdując satysfakcji z piastowania tego stanowiska, chętnie przyjął propozycję przewodniczenia Komitetowi Floty Narodowej. Funkcję tę pełnił latach 1927 – 1932, angażując się w wykłady i konferencje organizowane w całej Polsce. Po rozwiązaniu Komitetu, przez jakiś czas odsunął się od życia publicznego, częściej przebywając w warszawskim domu przy ul. Krasińskiego. Końcówka lat 20-tych i całe lata 30 -te aż do wybuchu II wojny światowej to dla Mariusza Zaruskiego okres wytężonej pracy włożonej w rozwój żeglarstwa harcerskiego.
We wrześniu 1939 przeniósł się wraz z żoną do Lwowa. Do warszawskiego domu już nigdy nie powrócił. Po aresztowaniu przez NKWD zmarł w roku 1941 w niejasnych okolicznościach – w oficjalnych dokumentach podano, że przyczyną śmierci był tyfus. Symboliczny grób Mariusza Zaruskiego znajduje się w Zakopanem.
Izabela Zaruska przeżyła drugą wojnę światową. Aresztowano ją razem z mężem i wywieziono na Syberię. Udało jej się powrócić do kraju do domu przy ul. Krasińskiego. Izabela Zaruska zmarła w roku 1971 w wieku 91 lat. Jest pochowana na Warszawskich Powązkach.
Dom Mariusza Zaruskiego znajduje się na Żoliborzu Oficerskim – jednym z najbardziej prestiżowych i klimatycznych osiedli Warszawy, założonym w 1921 r. przez Mieszkaniowe Stowarzyszenie Spółdzielcze Oficerów. Osiedle znajduje się w granicach Starego Żoliborza, między ulicami Śmiałą, Czarnieckiego, Fortecką, Hauke-Bosaka i Kaniowską. Zostało wybudowane w tzw. stylu dworkowym nawiązując do XVIII-wiecznych dworków szlacheckich.
Osiedle zaprojektowano z niezwykłą starannością, a wille po obu stronach ulic stanowiły często lustrzane odbicie. W latach międzywojennych na osiedlu zamieszkało ponad 30 generałów i wielu pułkowników (m.in. Władysław Anders, Władysław Bortnowski, Józef Haller, Marian Kukiel, Stefan Rowecki, Stanisław Sosabowski i Lucjan Żeligowski).
Willa została zaprojektowana przez jednego z najwybitniejszych architektów stolicy Romualda Gutta, który uważał, że naczelną zasadą w architekturze jest funkcjonalność i użyteczność. Romuald Gutt przed wybuchem II wojny światowej zajmował się przebudową domu i parku marszałka Józefa Piłsudskiego w Zułowie na Wileńszczyźnie. Nadzorował też prace nad kopcem Piłsudskiego w Krakowie. Jednym z jego projektów była również nadbudowa drugiego piętra pałacu w Nieborowie.
Po II wojnie światowej Romuald Gutt uczestniczył w reaktywacji Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej stając się jego pierwszym dziekanem. Wykładał na Politechnice Warszawskiej oraz na Wydziale Wnętrz Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1947 r. został członkiem Naczelnej Rady Odbudowy Warszawy.
Jednym z największych powojennych projektów architektonicznych Romualda Gutta jest gmach GUS przy al. Niepodległości 208 w Warszawie.
Obecnie dom Mariusza Zaruskiego znajduje się w rękach prywatnych. Na elewacji willi znajduje się pamiątkowa tablica przypominająca postać pierwszego właściciela budynku – jednego z najwybitniejszych Polaków.
W bliskim sąsiedztwie domu Mariusza Zaruskiego znajduje się Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie. Muzeum posiada jedną z największych kolekcji pamiątek po Mariuszu Zaruskim w skład której wchodzą pamiątki osobiste, sprzęt turystyczny, fotografie, rękopisy i dokumenty.
Film
A w nim Michał Puszkarski, opowiada o generale Zaruskim i jego domu oraz prezentuje unikalne zdjęcia, inne niż w powyższym tekście.
