Otwarcie 90. roku Muzeum Warszawy

Wystawa ”Aleksander Minorski. Fotografia to interwencja ” otworzy obchody 90-lecia Muzeum Warszawy.

Wystawa twórczości Aleksandra Minorskiego w Muzeum Warszawy prezentuje fotografie, filmy i teksty artysty, skupione na losach osób wykluczonych i marginalizowanych, a przede wszystkim ukazuje stojącą za nimi postawę i przekonania.

Kiedy i gdzie?

• Od 19 marca do 6 września 2026 roku.
• Muzeum Warszawy
• Rynek Starego Miasta 32

Aleksander Minorski

Urodził się 30 sierpnia 1906, zmarł 10 kwietnia 1982 w Warszawie.
Fotografik i literat.

Przedmiotem jego zdjęć było codzienne życie w Warszawie, fotografia krajoznawcza, zajmował się także robieniem fotosów z planów filmowych i reżyserował dokumentalne filmy krótkometrażowe. Jego najbardziej znane prace podejmowały drażliwe kwestie społeczne – przede wszystkim ubóstwo rodzin proletariackich zamieszkujących wolskie przedmieścia stolicy. Część z nich znalazła się w albumie Dola i niedola naszych dzieci, wydanym w roku 1938 z okazji Ogólnopolskiego Kongresu Dziecka. Mimo patronatu Marii Mościckiej niemal cały nakład tej publikacji (60 000 egz.) został zatrzymany i zniszczony na polecenie premiera Felicjana Sławoja Składkowskiego. Niezbędnych zmian dokonano także na przygotowanej już wystawie „Dziecko w Polsce„, którą otworzono w budynku dawnej fabryki Rohn-Zieliński S.A. przy ulicy Nowogrodzkiej 74.

W kwietniu 1939 roku został aresztowany i zesłany do obozu w Berezie Kartuskiej. Po wybuchu II wojny światowej znalazł się na terenie ZSRR. Do kraju powrócił w roku 1949. W 1970 ukazała się napisana przez Aleksandra Minorskiego zbeletryzowana biografia pioniera lotnictwa i rzeźbiarza ludowego Jana Wnęka pod tytułem „Ikar znad Dunajca”.

Spoczywa na Komunalnym Cmentarzu Północnym w Warszawie
(kw. E-VII-3-5).

Wystawa

Na wystawę składa się blisko 300 obiektów, pochodzących głównie ze zbiorów Muzeum Warszawy. Prace wypożyczone m.in. z Muzeum Niepodległości, Muzeum Narodowego oraz Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w istotny sposób dopełniają prezentowaną narrację.

Ekspozycja jest zarazem opowieścią o rzadko oglądanym obliczu Warszawy – robotniczej i ubogiej z lat 30. XX wieku, a także miasta odbudowanego po wojnie, pełnego nowych osiedli powstających w latach 60. i 70.

Wystawa prowadzi przez biografię i dorobek Minorskiego – od jego pierwszych kontaktów ze środowiskiem komunistycznym (prezentowane są m.in. rzadko eksponowane dziś prace artystów związanych z ugrupowaniem Czapka Frygijska) i ważnego zlecenia polegającego na dokumentowaniu dramatycznych warunków mieszkaniowych robotników na początku lat 30. XX wieku.

Z fotografii tych wyłania się obraz przedwojennej Warszawy daleki od sentymentalnych wyobrażeń — miasta głębokich nierówności społecznych. Zapadające się domy robotników, zniszczone mieszkania bezrobotnych, dzieci bawiące się w rynsztokach, ciężka praca piaskarzy nad Wisłą, ale także wysiłki podejmowane w walce o lepsze życie, jak na przykład budowa nowego osiedla na Kole.

Wystawie towarzyszą również dzieła współczesnych artystów zaproszonych do dialogu z twórczością Minorskiego. Zespół Hańba! nagrał utwory oddające niespokojny klimat polityczny lat 30., oparte na poezji z tamtego okresu.

W osobnej sali prezentowana jest panoramiczna produkcja nominowanego do Oscara duetu Magdaleny Hueckel i Tomasza Śliwińskiego, inspirowana zarówno fotografiami Minorskiego, jak i jego niespełnionym przedwojennym marzeniem o stworzeniu własnego filmu.

Ważnym wątkiem wystawy jest polityczny wymiar twórczości Minorskiego. Szczególna uwaga poświęcona została publikacji Dola i niedola naszych dzieci (1938), będącej wezwaniem do roztoczenia opieki nad młodymi osobami i zmiany warunków ich życia. Była wyjątkowa zarówno pod względem projektu graficznego, jak i wykorzystania w nim fotografii. Broszurę tę odczytano jako krytykę władz, a jej nakład niemal w całości zniszczono.

Powojenne filmy i fotografie Minorskiego ukazują perspektywę twórcy, który okres okupacji i pierwsze lata odbudowy Polski spędził poza krajem. W latach 60. i 70. dokumentował pochody pierwszomajowe, powracał też do miejsc fotografowanych przed wojną, poszukując śladów dawnej, ubogiej zabudowy. Obserwował nowe osiedla na Moczydle, Szczęśliwicach, Grochowie czy Bródnie. Przedstawiał je jako spełnienie przedwojennych postulatów o poprawie warunków mieszkaniowych — dowód na interwencyjną moc fotografii.

Choć wystawa ma charakter historyczny, w wielu obszarach pozostaje niezwykle aktualną wypowiedzią na temat problemów mieszkalnictwa, pracy ponad siły, praw dzieci oraz — przede wszystkim — roli i znaczenia fotografii w debacie publicznej. To właśnie fotografia była dla Minorskiego sposobem opowiadania o codzienności ludzi wykluczonych.
Jak wspominał:

Chodziłem po przedmieściach. Ludzie żyli na ulicy, na podwórkach, uciekali z ciasnych, dusznych mieszkań. Zaglądałem do bram. Każda, zwłaszcza w drewniakach, wyglądała jak scena w teatrze. Każda była nowym, odrębnym światem. Za ciemnymi wnękami bram widać było kobiety. Prały bieliznę. Schła w słońcu, wydymana wiatrem. Dzieci bawiły się rupieciami. Mężczyźni grali w karty, omawiali swe sprawy.

Dostępność

Jednym z kluczowych założeń wystawy jest uwzględnienie potrzeb różnych grup odbiorców w zakresie dostępności.

Na podstawie wybranych fotografii Minorskiego przygotowane zostały pomoce dotykowe dla osób z niepełnosprawnościami wzroku. Ułatwią one zrozumienie jego twórczości oraz przybliżą podstawowe pojęcia fotografii, takie jak światło, kadr, perspektywa czy ruch. Ta część ekspozycji pomoże także odpowiedzieć na pytanie, czym jest fotografia — co nabiera szczególnego znaczenia w roku, w którym przypada 200. rocznica powstania pierwszego w historii zdjęcia.

Zaplanowane są również oprowadzania po wystawie dla osób z niepełnosprawnościami.

Wydarzenia towarzyszące

Program edukacyjny i warsztatowy skierowany jest do wszystkich grup odbiorców, niezależnie od wieku. W jego ramach zaplanowano lekcje muzealne dla szkół ponadpodstawowych, warsztaty rodzinne oraz zajęcia dla młodzieży i dorosłych. Obejmie on m.in. lekcję poświęconą społecznej roli fotografii i postawie Aleksandra Minorskiego, a także warsztaty twórcze inspirowane jego pracami – od działań sensorycznych i projektowych po eksperymenty z kolażem fotograficznym i rysunkiem.

Nie zabraknie również wydarzeń dla seniorów — warsztatów fotograficznych oraz oprowadzań kuratorskich.  Osoby uczestniczące w wydarzeniach sięgną po aparaty — także te w telefonach — by za ich pomocą opowiedzieć o codzienności oraz o tym, co ich dotyka, drażni i cieszy.

Twórcy wystawy

• Kuratorka:
  Karolina Puchała-Rojek
• Producentka:
  Katarzyna Jolanta Górska
• Projekt wystawy:
  Matosek Niezgoda
• Projekt graficzny wystawy:
  Alina Rybacka-Gruszczyńska
• Film:
  Magdalena Hueckel & Tomasz Śliwiński
• Ścieżka dźwiękowa:
  zespół Hańba! w składzie:
  Andrzej Zamenhof (Andrzej Zagajewski), Tadeusz Król (Wojciech Wędzicha), Antoni Skwarło (Sebastian Kaszyca), Ignacy Woland (Jakub Lewicki)
• Pomoce dotykowe:
  Adrianna Lau, Jan Godzimirski (Wielozmysły)