Sztuka wywiadu

Jan Peszek zachwyca dykcją w spektaklu w warszawskim Teatrze Polonia dając popis aktorskiej precyzji.

Wielki aktor zgadza się na ostatni wywiad z dziennikarką. Rozmowa staje się punktem wyjścia do scenicznego autoportretu artysty mierzącego się z własnym zawodem oraz przemijaniem.

Jan Peszek przejmuje scenę przede wszystkim głosem. W czasach, gdy aktorzy często korzystają ze scenicznego nagłośnienia, taki pokaz dykcji robi ogromne wrażenie. Każda sylaba dociera do widowni. Każde słowo zachowuje wyrazistość. Peszka słychać nawet wtedy, gdy zostaje zamknięty w pokrowcu. Czytelnie brzmi, gdy mówi z jabłkiem w ustach. To demonstracja warsztatu wypracowanego przez dekady. Głos pozostaje pełnoprawnym instrumentem aktora.

Imponuje też kontrola nad tempem wypowiedzi. Peszek potrafi gwałtownie zmienić ton, za chwilę ściszyć głos i nadal zachować pełną komunikatywność. Dykcja pozostaje precyzyjna przy ruchu scenicznym, zmianach pozycji ciała oraz kolejnych aktorskich transformacjach. Właśnie wtedy spektakl staje się lekcją zawodu. Technika służy ekspresji. Nigdy jej nie ogranicza.

Jego bohater balansuje między scenicznym popisem a wyznaniem człowieka świadomego własnej drogi. Peszek korzysta z fragmentów dawnych ról oraz tekstów ważnych dla swojej kariery. Jarosław Mikołajewski włączył do dramatu utwory między innymi Thomasa Bernharda, Brunona Schulza, Stanisława Ignacego Witkiewicza, Bogusława Schaeffera oraz Williama Szekspira. Dzięki temu rozmowa stopniowo przybiera formę aktorskiego kolażu.

Ten zabieg daje Janowi Peszkowi ogromną przestrzeń. Zmienia sposób mówienia, rytm sceny oraz fizyczność postaci. Czasem wystarczy kilka sekund, aby pojawiła się zupełnie inna energia. Kolejne wcielenia przypominają, że aktorstwo zaczyna się od świadomego panowania nad własnym ciałem oraz głosem. W tej dziedzinie Peszek prezentuje klasę rzadko spotykaną.

Maria Seweryn prowadzi swoją rolę w innym rejestrze. Gra spokojnie. Zachowuje powściągliwość. Jej dziennikarka obserwuje rozmówcę z uwagą oraz cierpliwie przyjmuje kolejne zmiany jego nastroju. Ta stonowana obecność dobrze porządkuje sceny. Daje Peszkowi przestrzeń potrzebną do kolejnych metamorfoz. Aktorka pozostaje zarazem pełnoprawną uczestniczką rozmowy.

Małgorzata Zajączkowska otrzymuje rolę epizodyczną. Jej obecność wprowadza perspektywę osoby znającej artystę poza sceną oraz kamerą. Kilka chwil wystarcza, aby zbudować wiarygodną bliskość. Aktorka gra oszczędnie. Jej spokój pasuje do tonu Marii Seweryn oraz tworzy przeciwwagę dla żywiołowości głównego bohatera.

Reżyserujący spektakl Błażej Peszek koncentruje uwagę na aktorze. Scenografia i kostiumy Jagny Janickiej tworzą ramę dla kolejnych zmian, a multimedia Pawła Nowickiego wspierają sceniczną formę. Muzykę przygotował Wojtek Kiwer. Cała konstrukcja służy spotkaniu z człowiekiem teatru oraz jego warsztatem.

Literacki kolaż ma również swoją cenę. Nagromadzenie cytatów chwilami obciąża rytm. Niektóre odniesienia mocniej przemówią do widzów znających wcześniejsze role Jana Peszka. Początek potrzebuje też trochę przestrzeni, zanim rozmowa nabierze właściwego napięcia. W dalszej części ciężar przejmuje aktorstwo. Wtedy intelektualna konstrukcja ustępuje miejsca żywej scenie.

Najciekawsze pozostaje jednak coś elementarnego. Aktor wychodzi przed publiczność, mówi i potrafi samym sposobem wypowiadania słów utrzymać uwagę sali. Bez efektownego wspomagania głosu słychać sens, rytm oraz każde słowo. Pokrowiec ani jabłko w ustach tego nie zmieniają. W takim momencie techniczna sprawność zamienia się w teatralną przyjemność.