18 IX, obok Muzeum Sztuki Nowoczesnej, odsłonięta zostanie rzeźba ”Sobowtórka” artystki Valie Export.
Jak poinformowała nas pani Józefina Bartyzel, rzeczniczka Muzeum Sztuki Nowoczesnej, ceremonia odsłonięcia rozpocznie sie o godzinie 14:00.
Dziękujemy, że oddzwoniła wieczorem, bo ani w informacjach prasowych z Urzędu Miasta, ani na stronie MSN tej informacji nie było. Pracownicy Muzeum także nie wiedzieli co się będzie działo i posiłkowali się stroną internetową Muzeum.
Tymczasem…
18 września o godzinie 14:00, tuż obok budynku Muzeum Sztuki Nowoczesnej, odsłonięta zostanie rzeźba zmarłej w maju austriackiej artystki VALIE EXPORT (wł. Waltraud Lehner) o nazwie Sobowtórka.
Odsłonięcie pracy jest częścią jesiennej prezentacji współczesnej rzeźby w stolicy. Poza muzeami i galeriami, sztuka wychodzi w przestrzeń miasta.
Rzeźba Sobowtórka (oryg. Die Doppelgängerin) przedstawia ogromne podwójne nożyce, które mogą symbolizować zarówno narzędzie pracy, coś dającego sprawczość – jak w przypadku krawcowych czy montażystek filmowych – jak i narzędzie przemocy.
Sobowtórka to rzeźba z brązu.
W nazwie artystka użyła wywodzącego się z języka niemieckiego określenia sobowtóra (der Doppelgänger), który w wierzeniach ludowych funkcjonuje jako duchowy towarzysz, „drugie ja” lub „cień”. Podobne postacie pojawiały się też w kulturze Skandynawii i Irlandii. Doppelgänger w humanistyce był wykorzystywany do opisywania dwoistości ludzkiej natury, ukrytych aspektów psychiki czy złożonych tożsamości.
VALIE EXPORT przedstawia tę postać w wersji kobiecej przez dodanie końcówki „-in”, tworząc nowe słowo i pojęcie. Do jego zobrazowania używa monumentalnych podwojonych nożyczek. Mogą być one zarówno atrybutem krawcowych i szwaczek – symbolem robótek ręcznych, stereotypowo przypisywanych kobietom – jak i narzędziem wykorzystywanym przy montażu filmów. Może być to również nawiązanie do narzędzia chirurgicznego i odnosić się do „ulepszania”, przycinania ciała. W tej nadludzkiej skali nabierają także symbolicznego ciężaru, który rozkłada się między przemoc a sprawczość.
Jak sugerują muzealnicy w centrum Warszawy rzeźba może być odczytana jako wspomnienie przemocy zapisanej w historii tego miejsca, jednocześnie staje się znakiem odcięcia od przeszłości i nowego początku.
VALIE EXPORT
a właściwie Waltraud Lehner, to urodzona 17 maja 1940 roku w Linzu a zmarła 14 maja 2026 roku w Wiedniu, austriacka artystka intermedialna, performerka, akcjonistka, autorka filmów. Była pionierką sztuki wideo, instalacji i performansu. W centrum jej zainteresowań znajdowała się rola i społeczna pozycja kobiet, i to jej działalność artystyczna w dużej mierze zdefiniowała sztukę feministyczną w Europie.
Studiowała w szkole projektowania tkaniny w Wiedniu. Aktywna na scenie artystycznej od 1965. Autorka akcji w przestrzeni publicznej. Przedstawicielka akcjonizmu wiedeńskiego. Tworzyła prace wideo, fotografie, instalacje, obiekty, rzeźby, pisze o sztuce i feminizmie. Jej twórczość często reprezentowała postawę radykalną, szczególnie gdy podejmowała tematy związane z ciałem, płcią. Była wykładowcą w szkole artystycznej Kunsthochschule für Medien w Kolonii.
Sztuka Valie Export powstała na fali przemian w kulturze lat 60. zwróconych przeciw elitarnemu pojęciu sztuki. W 1967 powstała postać Valie Export. Artystka odrzuciła swoje nazwisko, przyjmując sobie nazwę najpopularniejszej marki austriackich papierosów „Smart Export” (zdjęcie z paczką papierosów stało się jej artystycznym znakiem). W akcjach często posługiwała się własnym ciałem. Do najbardziej charakterystycznych należą: akcja w której przeprowadzała przez ulicę artystę Petera Weibla jako psa na smyczy, oraz Tapp und Tastkino (gdzie autorka chodziła po ulicy z zawieszoną na nagich piersiach skrzynką z otworem na dłonie, zachęcając przechodniów do kontaktu). Jej prace były komentarzem do wizerunku ciała w kulturze, zwróceniem uwagi na obszary wykluczenia, tabu ciała, sytuacje kobiet.
W 2000 została laureatką Nagrody im. Oskara Kokoschki.
Mieszkała i pracowała w Wiedniu.
