W ostatnim przed wakacjami felietonie Agnieszka Cubała z Towarzystwa Miłośników Historii opowiada o Platerówkach.
164. felieton pod wspólną nazwą: Stolica historii. Przedstawiają członkowie Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie, które są już od prawie czterech lat emitowane w każdą sobotę, w nieco skróconej wersji, w Radiu Kolor.
Podcast Radia Kolor jest pod tekstem.
Z cyklu:
Stolica historii.
Przedstawiają członkowie
Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie.
Odcinek CLXIV:
Platerówki
Opowiada Agnieszka Cubała
Dziś chciałabym opowiedzieć o Platerówkach, czyli żołnierkach wywodzących się z 1. Samodzielnego Batalionu Kobiecego im. Emilii Plater.
Mało kto wie, że niektóre z nich uczestniczyły w Powstaniu Warszawskim. Przyszły z pomocą Stolicy wraz z berlingowcami w ramach III Dywizji Piechoty im. Romualda Traugutta. Czasami nawet dowodziły mężczyznami, tak jak np. Janina Błaszczak-Wolanin, dowódca III Kompanii Moździerzy. Paulina Podgórska, Emilia Chról czy wymieniona wcześniej Janina Błaszczak-Wolanin walczyły na Czerniakowie.
Helena Junkiewicz, dowodząca plutonem ciężkich karabinów maszynowych, także przedostała się na lewy brzeg Wisły. Ale po kilku godzinach Niemcy wyparli jej oddział z powrotem na plażę. Zginęła w nurtach rzeki.
Lucyna Noemi Hertz została ranna podczas desantu. Zmarła w szpitalu w Otwocku, w tym samym, w którym 26 lat wcześniej się urodziła.
Odłamek pocisku zranił Anielę Pielech. Tej samej nocy dziewczyna straciła nogę i narzeczonego – berlingowca, który poległ podczas przeprawy przez Wisłę.
Platerówki w ogóle nie miały szczęścia.
Ich ojcowie, bracia, mężowie zginęli w Katyniu.
One same w latach 1940-41 zostały deportowane wraz z rodzinami do Kazachstanu, na Syberię albo uciekły przed rzezią wołyńską. Nie zdążyły do armii generała Władysława Andersa.
Chcąc się wyrwać z ZSRR i pomóc rodzinie pozostającej na zasłaniu, wstąpiły do oddziałów zorganizowanych przez Wandę Wasileską. Tu okazało się, że dowództwo nie było przygotowane do przyjęcia tak wielu kobiet. Brakowało mundurów, butów, damskiej bielizny, artykułów higienicznych.
Niektóre z platerówek doświadczyły przemocy seksualnej i to nie od wroga, ale od dowódcy lub kolegi.
Uczestniczyły w najcięższych walkach o Warszawę, Kołobrzeg czy Berlin.
Po wojnie część żołnierek została skierowana na kraniec ziem odzyskanych, do Platerówki, miejscowości leżącej na Dolnym Śląsku, nieopodal granicy z Niemcami i Czechami.
Jest tam pięknie, ale to pustkowie.
Nie słychać było stamtąd nawet krzyku Platerówek.
Chcąc je uhonorować, władza zleciła nakręcenie filmu.
Nosił tytuł „Rzeczpospolita Babska”.
Platerówki wyszły z kina zapłakane.
Ten obraz to przecież parodia ich trudnego losu.
Po roku 1989 dowiedziały się, że przyszły do Polski od złej strony, razem z zarazą ze wschodu.
Na dodatek, żądni taniej sensacji dziennikarze zaczęli pisać o nich książki. Twierdzili, że były prostytutkami i należały do seksbatalionu. Jeden z pismaków nawet uważał, że honor żołnierza to kobietę zdobyć, honor baby nie pchać się na wojnę. Tylko one na tę wojnę wcale się nie pchały. Zostały wciągnięte w koła historii, a potem przez nie zmiażdżone.
Na koniec odebrano im nawet prawo do czci i pamięci.
Od redakcji
Poniżej zapisy Polskiej Kroniki Filmowej o Platerówkach.
Z 1946 roku pokazujący wieś Platerowo:
Spotkanie weteranek 1 Samodzielnego Batalionu Kobiecego im. Emilii Plater (platerówek), które odbyło się 9 maja 1972 r. w miejscowości Platerówka (woj. dolnośląskie):
Agnieszka Cubała
Pasjonatka historii Powstania Warszawskiego, autorka 11 książek, a miedzy innymi:
- „Sten pod pachą, bimber w szklance, dziewczyna i… Warszawa. Życie codzienne powstańczej Warszawy”;
- „Skazani na zagładę? 15 sierpnia 1944 Sen o wolności a dramatyczne realia”;
- „Igrzyska życia i śmierci. Sportowcy w Powstaniu Warszawskim”;
- „Miłość’44”;
- „Piaseczno’44. Miasto i ludzie”;
- „Kobiety’44”,
- „Warszawskie dzieci’44”;
- „Sportowe dzieje Piaseczna”.
Opracowała hasła autorskie do „Wielkiej Ilustrowanej Encyklopedii Powstania Warszawskiego”, konsultowała dwa rozdziały polskiej edycji książki Normana Davisa „Powstanie’44”; współpracowała z Muzeum Powstania Warszawskiego przy realizacji prac nad ekspozycją stałą placówki.
Za popularyzację tematu dwukrotnie otrzymała prestiżową nagrodę Klio w kategorii varsaviana, a także odznakę „Zasłużony dla Warszawy”, medal „Orzeł Pęcicki” i srebrny Krzyż Zasługi.
Jest członkiem TMH od jesieni 2022 roku.
Podcast Radia Kolor
3:12 min.
(kliknij logo)
Zobacz też inne odcinki cyklu:
-
- Lista odcinków: [LINK]
