Magazyn Stolica 1-2 2025 r.

Ukazał się pierwszy w 2025 roku numer Magazynu Stolica.

Stolica styczeń-luty 2025 – okładka.

fot. Stolica

Spis treści

Str. 4.
Kronika

ROCZNICE – WARSZAWA 80 LAT TEMU

Str. 6.
Cmentarz Warszawa
Tadeusz Michalski

Warszawa lewobrzeżna jest cmentarzem.
Ja myślę o tym nie tylko w zaduszki. Zawsze. Nie trzeba się bać, to specyfika naszego miasta, tożsamość. Trzeba po prostu wiedzieć – nie epatować, nie pogrążać się. W żadnym razie nie wypierać, ale zaakceptować i żyć, budować dalej, w zgodzie z duchem tego miejsca.

Str. 10.
Nowa władza wkracza do Warszawy – powojenne początki
Jerzy S. Majewski

W styczniu 1945 r. wraz z Armią Czerwoną i Wojskiem Polskim do zniszczonej Warszawy wkraczała nowa władza. Świat, jaki znali mieszkańcy stolicy sprzed wojny, miał już nigdy nie wrócić.

Str. 20.
Przeżyć wojnę
Łukasz Modelski

Fragment książki „Dziewczyny wojenne. Opowieści o zwykłym bohaterstwie” Łukasza Modelskiego, która ukaże się wkrótce nakładem wydawnictwa Replika.

Str. 22.
Rzeczy utracone
Opowiada Mariusz Klarecki

O dziełach sztuki i kolekcjach, które stracili w czasie wojny zwykli warszawiacy, Tatianie Hardej opowiada Mariusz Klarecki, autor książki Zrabowana Warszawa

Str. 25.
Bezpieka kontra zmartwychwstanki
Bronisław Tumiłowicz

Chłopiec ma w głowie taki obrazek: jest bardzo śpiący, ledwo się trzyma na nogach, a mama ubiera go z uporem – zakłada mu spodnie, kurtkę, buty itd. Potem obrazek się zamazuje.

HISTORIA

Str. 30.
Powojenne wędrówki dzieł sztuki
Michał Wardzyński

W powszechnej opinii badaczy kultury i sztuki Warszawa i region Mazowsza były i wciąż są uznawane za obszary tak dalece doświadczone przez wielkie europejskie konflikty i klęski elementarne, że badania nad nimi muszą być obarczone wielkim nawiasem niedopowiedzenia, a niekiedy skazane na porażkę z powodu niewiedzy.

Str. 38.
W warszawskim trzewiku po Wąskim i Szerokim Dunaju
Oprowadza Adrian Sobieszczański

Wychodząca z północno-zachodniego narożnika rynku staromiejskiego i biegnąca w kierunku zachodnim ulica Wąski Dunaj, podobnie jak prostopadły do niej Szeroki Dunaj, stanowi ważny element infrastruktury Starego Miasta. Pierwotnie dzisiejszy Szeroki Dunaj nie był odrębną ulicą, lecz rodzajem placyku ze źródłami potoku. W XV stuleciu ulicę biegnącą do potoku nazywano platea eundo de Circulo in Dunai (ulicą idącą z Rynku na Dunaj) bądź po prostu Dunajem. I tym właśnie mianem aż do połowy XIX w. określano obie staromiejskie ulice.

Str. 46.
Bednarska 23 – losy kamienicy
Krzysztof Traczyński

Widać go dobrze na drugim planie XVIII-wiecznego obrazu Bernarda Bellotta zw. Canalettem pt. Widok Warszawy z tarasu Zamku Królewskiego. Obiekt, który miał niebywałe szczęście przetrwać II wojnę światową i powojenne wyburzenia. Mowa o kamienicy przy ul. Bednarskiej 23.

Str. 48
Powodzie w dawnej Warszawie
Michał Pilich

Wylewy Wisły nawiedzały Warszawę od zarania jej istnienia, jednak ich katastrofalny rozmiar wzmagał się wraz z postępującą urbanizacją – nie tyle całego miasta, położonego na wysokiej skarpie, ile przede wszystkim niżej położonych Powiśla czy Pragi.

Str. 53.
„W Warszawie krew się leje…”
Anna Kuligowska-Korzeniewska

W Warszawie polała się krew. Lała się także na ulicach Łodzi, Sosnowca, Lublina w końcu stycznia 1905 r., kiedy ciągnęły ulicami ogromne pochody (np. w Łodzi 100 tys. uczestników), solidaryzujące się z ofiarami „krwawej niedzieli” w Petersburgu z 22 stycznia 1905 r.

Str. 58.
Karnawałowe zabawy na królewskim dworze
Joanna Borowska

„W pewnej porze roku chrześcijanie dostają wariacji i dopiero jakiś proch sypany im w kościele na głowy leczy takową” – tak po zimowym pobycie w naszym kraju o niezwykle wesoło obchodzonym karnawale w XVI-wiecznej Polsce pisał do sułtana Sulejmana Wspaniałego jego poseł. Tradycję niektórych zabaw zapustnych kultywuje się po dziś dzień. A jak to wyglądało w czasach saskich?

Str. 63.
Jedwabie i aksamity w barwach karnawałowych marzeń,
czyli raj dla panienek i piekło ojców.
Anna Dorota Kamińska

Po pełnym powagi i poświęconym dobroczynności adwencie, po pełnych religijnej i rodzinnej atmosfery świętach Bożego Narodzenia – nadchodziła część roku, na myśl o której szybciej biły damskie serca: karnawał. Kilka tygodni wypełnionych prywatnymi i publicznymi balami, mniejszymi zabawami tanecznymi oraz wszelkiego rodzaju innymi
atrakcjami towarzyskimi – ślizgawkami, kuligami, przedstawieniami…

KULTURA

Str. 68.
Karnet teatralny – Na wieki wieków belfer
Tomasz Miłkowski
Str. 69.
Notatnik warszawski
Str. 74.
U cioci w domach z betonu?
Paweł Dunin-Wąsowicz

Pół wieku po Warszawskich balladach podwórzowych i trzy dekady po Szlagierach starej Warszawy doczekaliśmy się trzeciej ważkiej antologii piosenek warszawskich zatytułowanej wprost Piosenki warszawskie, wydanej przez Muzeum Warszawy. Jaka jest i czym się różni od swoich poprzedniczek?

Str. 76.
Przez uchylone drzwi
Rafał Skąpski

Tym razem odstępuję od przyjętej kilka lat temu zasady, iż zachęcam tu Czytelników do lektury książek o tematyce warszawskiej z obszaru literatury faktu. Ten felieton będzie o prozie

Str. 77.
Jak opiekować się kamienicami
Str. 78.
Leśmian – poeta z Warszawy
Piotr Łopuszański

Bolesław Leśmian, jeden z najwybitniejszych polskich poetów, uważany był często za człowieka wywodzącego się z prowincji, z Hrubieszowa i Zamościa. Tymczasem był warszawiakiem od kilku pokoleń. Urodził się w Warszawie, do Warszawy tęsknił w Kijowie, bywał w warszawskich kawiarniach, w Warszawie wydawał swoje książki i tu umarł.