Jedna książka – różne oblicza wielkiego pisarza amerykańskiego. W ten sposób otrzymaliśmy bardzo interesujący zbiór.
W poprzednim artykule przedstawiłem dwie książki polskiego laureata Nagrody Nobla, Czesława Miłosza (zob. [LINK]).
W kolejce ustawił się kolejny posiadacz najważniejszego wyróżnienia literackiego, John Steinbeck. Powodem ku temu jest zbiór Długa dolina. Jasny płomień. Zanim przejdziemy do książki, kilka zdań o autorze.
John Steinbeck
uczęszczał na Uniwersytet Stanforda, jednak nie uzyskał dyplomu. Podejmował wiele prac dorywczych, m.in. jako malarz, pomocnik stolarza czy fizyczny pracownik na ranczo. Przebywanie wśród robotników oraz przywiązanie do rodzinnej Kalifornii ukształtowało charakterystyczną tematykę, nastrojowość i ton jego utworów, które cieszyły się w Ameryce i Anglii popularnością. Pisarz unikał modnego wówczas eksperymentowania i kultywował tradycyjny styl narracji. W rezultacie w jego twórczości mamy do czynienia z dokładnym i aktualnym realizmem, ponadczasowymi motywami ludzkiej godności i cierpienia. Jest uznawany za jednego z najwybitniejszych amerykańskich twórców powieści protestu społecznego. Warto w tym kontekście zwrócić uwagę, że Literacka Nagroda Nobla została mu przyznana w 1962 roku za „realistyczny i poetycki dar, połączony z subtelnym humorem i ostrym widzeniem spraw społecznych”. Wśród jego dzieł są opowiadania, nowele, epickie powieści i reportaże. Jego najbardziej znane powieści to: Na wschód od Edenu, Tortilla Flat, Myszy i ludzie i Grona gniewu.
Właśnie Grona gniewu rozpoczęły wydawanie przez Wydawnictwo Prószyński Media ekskluzywnej kolekcji dzieł Johna Steinbecka. Miałem przyjemność zaprezentować tę książkę (zob. [LINK]).
Opowiadania zawarte w zbiorze Długa dolina. Jasny płomień ukazują różne oblicza jednego z największych amerykańskich pisarzy. Opublikowanie ich w jednej książce sprawia, że cały zbiór jest bardzo interesujący.
Długa dolina ukazała się po raz pierwszy w 1938 roku i jest doskonałym wprowadzeniem do twórczości Johna Steinbecka. Jedenaście opowiadań, osadzonych w kalifornijskiej dolinie Salinas, pokazuje życie prostych ludzi i ich zmagania z losem, odzwierciedlając charakterystyczne dla pisarza skupienie na napięciach i konfliktach – zarówno międzyludzkich, jak i społecznych. Ich bohaterami są zwykli ludzie: autentyczni, pełni wad, słabości i codziennych problemów. Są to farmerzy, robotnicy, mieszkańcy prowincji, osoby zmagające się z biedą, samotnością czy niespełnionymi pragnieniami. Łatwo domyślić się, że ich historie nie są zbyt wesołe. Dlatego mocno poruszają. Problemy środowiskowe przeplatają się z różnymi sytuacjami rodzinnymi. Zajrzyjmy do opowiadania Biała przepiórka:
Później, kiedy już leżała w łóżku w swojej małej sypialni, usłyszała cichutki szczęk i zobaczyła, jak klamka obraca się najpierw w jedną stronę, a potem powolutku w drugą. Drzwi były zamknięte. To wystarczało: Mary nie lubiła rozmawiać o pewnych sprawach. Zamek sam odpowiadał na pytanie, szybko, dyskretnie i jednoznacznie.
Z kolei Jarzmo opowiada o swoistym uzależnieniu:
Nie wiem, w jaki sposób zmuszała mnie do tego wszystkiego, ale jakoś jej się udawało. Nie czułem, że mną rządzi, ale zawsze robiłem, jak kazała. Ja chyba nie wierzę w życie pośmiertne. Dopóki żyła, nawet kiedy chorowała, zawsze musiałem robić to, czego sobie życzyła, ale gdy umarła, to było… to było, jak gdyby ktoś zdjął ze mnie jarzmo!
Przyznam, że bardzo wstrząsnęła mną Ucieczka – historia Pepé, który w ciągu jednego wieczora przestał być dzieckiem i musiał uchodzić w góry.
Jak widać, nawet pozornie zwyczajne życie może skrywać dramaty, tęsknoty i konflikty, które są uniwersalne niezależnie od miejsca i czasu. Odnajdujemy je w każdym opowiadaniu.
O ile Długa dolina jest zbiorem jedenastu opowiadań, o tyle opublikowany po raz pierwszy w 1950 roku Jasny płomień został podzielony na akty, których akcja toczy się w różnych miejscach: w cyrku, na farmie i morzu. Jest to ostatnia (po książkach Myszy i ludzie z 1937 roku i Księżyc zaszedł z 1942 roku) podjęta przez Johna Steinbecka próba stworzenia nowej, eksperymentalnej formy literackiej, noweli dramatycznej, wariacji na temat średniowiecznego moralitetu.
O czym opowiada Jasny płomień? Opowiada o kryzysie małżeńskim i obsesyjnym pragnieniu posiadania potomstwa, o problemie męskiej bezpłodności i jej wpływie na mentalność oraz psychikę mężczyzn. Jej bohaterowie to kobieta i trzech mężczyzn. Pewne oczekiwania doprowadzają do tego, że kobieta podejmuje trudną decyzję, co z kolei powoduje rozmaite następstwa. Nie będę zdradzać sekwencji zdarzeń, która została przedstawiona w postaci aktów – niczym w utworze teatralnym. Tym bardziej, że – wbrew temu, co napisałem – Jasny płomień jest kontrastem wobec innych, realistycznych, utworów Johna Steinbecka. Odczuwamy w nim jednak charakterystyczną dla tego pisarza wrażliwość na człowieka i jego duchowe rozterki czy rozważania dotyczące dobra i zła oraz moralności i odpowiedzialności.
Warto zwrócić uwagę, że prezentowana publikacja zawiera pierwsze wydanie opowiadania Jasny płomień w języku polskim. Książka Długa dolina. Jasny płomień jest pięknie wydana, co jest dodatkową zachętą do sięgnięcia po nią. W tym miejscu wnoszę poprawkę: cała seria dzieł Johna Steinbecka jest solidnie wydana, ale nie tylko z tego względu warto przeczytać każde z nich!
- John Steinbeck, Długa dolina. Jasny płomień
- Przekład: Maja Kittel – Długa dolina; Kaja Gucio – Jasny płomień
- Redaktor prowadzący: Adrian Markowski
- Redakcja: Hanna Śmierzyńska, Joanna Popiołek
- Korekta: Hanna Śmierzyńska, Patrycjusz Pilawski
- Projekt graficzny serii: Michał Poniedzielski
- Projekt graficzny okładki: Michał Poniedzielski
- Ilustracje na okładce: A dead chicken (1827), Jean Bernard, ze zbiorów Rijksmuseum
- Łamanie: Ewa Wójcik
- Wydawca: Prószyński Media Sp. z o.o., Warszawa 2026
- ISBN 978-83-8444-039-1
