28 kwietnia 2026 roku przypada Jubileusz Cesarzowej Reportażu. Prezentujemy dwie świeżutkie książki Małgorzaty Szejnert.
Nazywana jest Cesarzową Reportażu. 28 kwietnia 2026 roku przypadają Jej OKRĄGŁE Urodziny. Które? Kobietom nie liczymy lat! Dodam tylko, że Małgorzata Szejnert urodziła się w 1936 roku. Jest polską pisarką i dziennikarką. Ukończyła Żeńskie Liceum Ogólnokształcące im. Emilii Plater w Białej Podlaskiej. Absolwentka Wydziału Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Pracowała w tygodniku „Literatura”. W sierpniu 1980 roku pracowała przy redagowaniu biuletynu strajkowego Stoczni w Szczecinie. Jest współzałożycielką „Gazety Wyborczej”, gdzie przez niemalże 15 lat pracowała w dziale reportażu. Zadebiutowała reporterską książką o Amerykańskiej polonii Borowiki przy ternpajku. Spod jej pióra wyszły również: Sława i infamia, Śród żywych duchów, Czarny ogród, Wyspa klucz, Dom Żółwia oraz Usypać góry. Historie z Polesia. Autorka ponad 100 rozpraw, artykułów naukowych, recenzji i prac popularnonaukowych. Jest współautorką, wraz z Romanem Załuskim, scenariusza do filmu Jeśli się odnajdziemy. Laureatka licznych nagród literackich. Kilkukrotnie nominowana do Literackiej Nagrody Nike za Borowiki przy ternpajku, Wyspę klucz, Dom żółwia. Zanzibar. Otrzymała Nagrodę Mediów Publicznych COGITO oraz Górnośląskiego Tacyta. Książka Usypać góry… otrzymała Nagrodę Miesięcznika Odra za rok 2015, a w 2008 roku znalazła się w finale środkowo-europejskiej nagrody literackiej Angelus. W 2014 roku Małgorzata Szejnert została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, między innymi za pielęgnowanie wartości, które legły u podstaw polskich przemian demokratycznych.
Co może być najlepszym prezentem dla pisarki – reportażystki? Sądzę, że organizacja ciekawego spotkania autorskiego oraz opublikowanie jej książek. 20 kwietnia 2026 roku miałem przyjemność uczestnictwa w spotkaniu z Małgorzatą Szejnert, zorganizowanym w Muzycznym Studiu Polskiego Radia im. Agnieszki Osieckiej. Prowadzący je Michał Nogaś oraz opiekunka ze strony Wydawnictwa Znak, Dorota Gruszka, postarali się o dobór ciekawych gości.
Były redaktor naczelny Społecznego Instytutu Wydawniczego „Znak”, Jerzy Ilg, zaprezentował swój wiersz na temat bohaterki wieczoru; Ariadna Machowska i Mariusz Szczygieł przypominali współpracę w „Gazecie Wyborczej”; Magdalena Grzebałkowska bardzo śmiesznie zaprezentowała efekt „współpracy” z AI podczas przerabiania poezji na prozę. Oczywiście, Bohaterka Wieczoru żywo dyskutowała z prowadzącym spotkanie oraz z występującymi gośćmi. Poszedłem na to spotkanie z trzema książkami Małgorzatą Szejnert, licząc – jak to bywa na spotkaniach autorskich – na autografy. Niestety, nie udało mi się przebić przez wianuszek wielbicielek i wielbicieli Cesarzowej Reportażu. No cóż…
Pora na drugi prezent, czyli opublikowanie książek. Wydawnictwo Znak wydało w kwietniu 2026 roku dwie publikacje związane z Małgorzatą Szejnert.
Pierwsza z nich, zatytułowana Chłodnia czyli grzejnia, jest zapisem rozmowy naszej bohaterki z Dorotą Karaś i Markiem Sterlingowem. Skąd ten tytuł? Otóż, podczas jednego ze spotkań autorskich…
Sfilmowani wcześniej reporterzy mówili po kilka zdań na mój temat. Jacek Hugo-Bader powiedział: „Małgorzata to chłodnia”. Wstał jakiś młodzieniec i zapytał, czy wiem, że mam takie przezwisko. „W życiu!” – wykrzyknęłam. / Nie poczułaś się dotknięta? / Wręcz przeciwnie, bardzo mnie to rozbawiło. Trafne i szczere. Cała sala się śmiała.
Wbrew temu określeniu wielu innych znakomitych reportażystów (a wśród nich właśnie Jacek Hugo-Bader czy Mariusz Szczygieł) uznaje się za wychowanków Małgorzaty Szejnert i odczuwa zaszczyt z tego tytułu. „Przyznają się” do tego również współautorzy omawianej książki.
Dorota Karaś jest absolwentką polonistyki Uniwersytetu Gdańskiego. Jako dziennikarka pracuje od 15 roku życia. Współpracowała między innymi z “Światem Młodych”, “Kurierem Szczecińskim”, “Głosem Wybrzeża”, “Gazetą Gdańską”. Od wielu lat związana jest z “Gazetą Wyborczą”. Autorka książek biograficznych, m.in. Cybulski. Podwójne salto (o Zbigniewie Cybulskim) oraz współautorka, wraz z Markiem Sterlingowem, biografii Walentynowicz. Anna szuka raju i Urban. Biografia.
Marek Sterlingow jako dziennikarz był związany z “Gazetą Wyborczą” i Radiem Gdańsk. Był również korespondentem wojennym w Afganistanie.
Obydwoje rozmówcy Małgorzaty Szejnert mieli ongiś trudne początki współpracy ze swoją bohaterką. Mimo tego (a może właśnie dlatego?) zaproponowali jej przeprowadzenie wywiadu, a Cesarzowa Reportażu zgodziła się. Co w tym dziwnego? Ot, choćby fakt, iż odmówiła między innymi wspomnianemu Mariuszowi Szczygłowi,
… przed którym rozmówcy otwierają się jak książki.
Rozmowa dotyczy zwykłych dni oraz wspomnień z różnych okresów życia i pracy Małgorzaty Szejnert. Dowiadujemy się między innymi o początkach jej „apetytu” na pisanie reportaży, o samotnym wychowywaniu syna. Dowiadujemy się, dlaczego wyjechała do Ameryki i co było przyczyną powrotu. Śledzimy jej związki z, leżącą niedaleko Kazimierza Dolnego wioską Mięćmierz nad Wisłą, gdzie urządzała legendarne Świętojanki: ich bywalcy do dziś wspominają spanie na strychu, rozmowy przy winie i szefową na luzie.
- Chłodnia, czyli grzejnia. Małgorzata Szejnert w rozmowie z Dorotą Karaś i Markiem Sterlingowem
- Autorzy: Małgorzata Szejnert, Dorota Karaś, Marek Sterlingow
- Redaktorka inicjująca: Dorota Gruszka
- Redaktorka prowadząca: Aleksandra Pietrzyńska
- Opieka redakcyjna: Anna Szulczyńska
- Redakcja: Daniel Lis
- Adiustacja: Beata Trebel-Bednarz
- Korekta: Aleksandra Kiełczykowska, Anastazja Oleśkiewicz
- Projekt okładki i projekt typograficzny środka: Michał Pawłowski
- Ilustracja na okładce: Dorota Piechocińska | Ilustradora na podstawie zdjęcia fot. Tadeusz Poźniak/REPORTER
- Wybór zdjęć: Małgorzata Szejnert, Marek Sterlingow
- Indeks: Artur Czesak
- Łamanie: Monika Drobnik-Słocińska | monikaimarcin.com
- Promotorka: Karina Caban
- Wydawca: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak Sp. z o.o., Kraków 2026
- Zrealizowano ze środków Miasta Gdańska w ramach Gdańskiego Stypendium Kulturalnego Fundusz Twórczy
- ISBN 978-83-8367-226-7
Równolegle Wydawnictwo Znak opublikowało książkę Chwila przed podróżą. Reportaże z PRL. Zawiera ona, wybrany przez Daniela Lisa, zbiór reportaży Małgorzaty Szejnert. Jak się okazuje, do tej pory nikt nie zebrał tak dużej ilości tekstów jednej z najwybitniejszych polskich reporterek. Niezwykła kronika ludzkich losów układa się w wielowymiarowy obraz Polski Ludowej. Lśni tutaj wyjątkowy talent autorki, imponuje jej wrażliwość społeczna, przekonanie o znaczeniu szczegółu i żywy kontakt z bohaterami. Nie sposób streścić wszystkich ze czterdziestu (jeśli dobrze policzyłem) reportaży, o których mówiła cała Polska. Zatem hasłowo:
Teresa Lubomirska zakłada szpital położniczy, a Maria Łopatkowa liczy, że turnusy wczasowe połączą osierocone dzieci z parami pragnącymi adopcji. // Sławomir Fiutkowski wstaje o 3.50, żeby dojechać do pracy w narzędziowni Zakładów Mechanicznych „Ursus”. // Pan K., plastyk-rzemieślnik, ozdabia swą łódzką willę półtora tysiącem białych tralek i płaci za to wysoką cenę – w podatkach i szyderstwach.
Wiele z tych reportaży było zdejmowanych przez cenzurę. Za opublikowany w „Polityce” artykuł, dotyczący życia polskiej arystokracji w PRL (Mitra pod kapeluszem), otrzymała dożywotni zakaz pisania na ten temat. Reportaż Łączka na Powązkach stał się zaczątkiem słynnej książki Śród żywych duchów, która – przyznam bez bicia – bardzo mocno wstrząsnęła mną.
Dobrze byłoby, aby przynajmniej niektóre reportaże miały notę edytorską, wskazującą kontekst ich zawartości. Wszak poruszane w nich były sprawy i tematy, o których trzeba pamiętać; trudno oczekiwać, aby młode pokolenie (przynajmniej w większości) kojarzyło, z czym wiązały się niektóre aspekty ówczesnej sytuacji.
- Małgorzata Szejnert, Chwila przed podróżą. Reportaże z PRL
- Wybór: Daniel Lis
- Redaktorka inicjująca: Dorota Gruszka
- Redaktorka prowadząca: Aleksandra Pietrzyńska
- Opieka redakcyjna: Anna Szulczyńska
- Opracowanie skanów reportaży: Katarzyna Nawrocka
- Korekta: Anastazja Oleśkiewicz, Beata Trebel-Bednarz
- Projekt okładki i projekt typograficzny środka: Michał Pawłowski
- Zdjęcie na okładce: Fot. Jarosław Tarań, zbiory Ośrodka KARTA
- Promotorka: Karina Caban
- Wydawca: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak Sp. z o.o., Kraków 2026
- Publikacja ukazała się przy wsparciu Instytutu Książki w ramach programu wydawniczego Inne Tradycje
- ISBN 978-83-8427-055-4
Czego można życzyć Szanownej Jubilatce? Życzę Cesarzowej Reportażu jak najdłuższego panowania i kolejnych wspaniałych książek; życzę Małgorzacie Szejnert pełni sił i dalszego wspomagania młodszego pokolenia reportażystów.
