Tajemnice Williama

Wiele wskazuje, że urodził się 23 kwietnia. Tego dnia obchodzimy Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich.

23 kwietnia obchodzimy Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich – święto organizowane przez UNESCO od 1995 roku. Skąd ta data? Los sprawił, że właśnie w tym dniu przypada rocznica śmierci lub narodzin wielu wybitnych twórców literatury światowej, a wśród nich: Williama Szekspira, Miguela de Cervantesa, Maurice’a Druona, Halldóra Laxnessa, Vladimira Nabokova, Josepa Pla i Manuela Mejía Vallejo.

Ba, wiele wskazuje na to, że 23 kwietnia urodził się wyżej wymieniony William Szekspir. Dlaczego tylko „wskazuje”? Otóż w kronice parafialnej w Stratford odnotowano, że 26 kwietnia 1564 roku został on ochrzczony. Nie ma natomiast adnotacji o jego urodzinach. Ponieważ w tamtych czasach chrzczono dzieci trzeciego dnia po narodzinach, biografowie doszli do wniosku, że William Shakespeare [Szekspir to spolszczona forma nazwiska – przyp. RS] urodził się właśnie 23 kwietnia.

Lecz w tej kwestii, jak i w wielu innych z życia Shakespeare’a, bezwzględnej pewności nie ma.

Cytowane zdanie pochodzi z książki Shakespeare. Stwarzanie świata, której autor – Stephen Greenblatt – podjął próbę przypomnienia sylwetki słynnego dramaturga. Nie czekając na zakończenie niniejszego artykułu, stwierdzę, że próba zakończyła się sukcesem: biografia stała się fenomenem czytelniczym, trafiła na listę bestsellerów „The New York Timesa” i znalazła się w ścisłym finale Nagrody Pulitzera.

Stephen Greenblatt jest profesorem Uniwersytetu Harvarda, członkiem American Academy of Arts and Sciences. Uznawany za jednego z najwybitniejszych amerykańskich krytyków i teoretyków literatury naszych czasów. Twórca nowego historycyzmu oraz poetyki kulturowej, a także redaktor naczelny pełnego wydania dzieł Shakespeare’a (serii The Norton Shakespeare) oraz monumentalnej serii The Norton Anthology of English Literature – kanonicznego źródła wiedzy o literaturze angielskiej. Laureat Nagrody Pulitzera oraz National Book Award za książkę Zwrot. Jak zaczął się renesans. W swoim dorobku posiada także wiele innych prestiżowych wyróżnień, m.in. James Russell Lowell Prize, Erasmus Institute Prize oraz Mellon Distinguished Humanist Award.

Shakespeare... – okładka książki

fot. Roman Soroczyński

Z drobnych i rzadko rozsianych nitek Stephen Greenblatt utkał spójny, barwny portret człowieka z krwi i kości. Wnikliwa analiza dokumentów pozwoliła mu na powiązanie pewnych kwestii i rzucenie nowego światła na postać jednego z najwybitniejszych pisarzy i reformatorów teatru w historii świata. Autor wsparł się wynikami badań innych szekspirologów – zarówno współczesnych, jak i tych, którzy prowadzili studia w XIX i w początkach XX wieku. Dzięki temu stopniowo idziemy w ślad za Williamem ze Stratfordu do innych miejsc, z pewną szkołą wiejską i Londynem włącznie. Widzimy, jak syn rzemieślnika z niewielkiego miasta, bez wyższego wykształcenia ani wpływowych znajomych, wspiął się na szczyty brytyjskiego świata sztuki. Oczywiście, nie wszystkie zagadki (jak choćby dotycząca dnia urodzin) zostały rozwiązane, ale i tak należy powiedzieć autorowi: chapeau bas.

Książka Shakespeare. Stwarzanie świata pozwala poczuć rytm politycznych intryg na dworze Elżbiety I oraz zrozumieć mechanizmy, które ukształtowały wyobraźnię dramaturga wszech czasów. Bardzo ciekawym rozwiązaniem autora jest powiązanie doświadczeń bohatera książki – od relacji z hrabią Southampton, przez religijne napięcia epoki, aż po rodzinne tragedie – z jego ponadczasowymi dziełami. Stephen Greenblatt udowadnia, że biografia poety jest nierozerwalnie spleciona z jego literackim geniuszem; pokazuje, w jaki sposób rodziły się fundamenty jego arcydzieł. Rozprawia się on z pewnymi mitami czy plotkami, dzięki czemu możemy zrozumieć, dlaczego w komediach Shakespeare’a namiętna i przelotna miłość triumfuje, a w jego wizji małżeństwo jest pozbawione uczuć i często unosi się nad nim cień zdrady. Przykład? Proszę bardzo – nawet kilka! Otóż, jak wspomniałem, William Shakespeare nie zdobył wyższego wykształcenia. Przyczyn było wiele, ale nie będę tego przedstawiać. Słynny dramaturg nie miał pretensji o taki stan rzeczy, ale w kilku utworach (m.in. w „Jak wam się podoba” czy w „Wesołych kumoszkach z Windsoru”) nawiązywał do kwestii edukacyjnych. Z kolei „Burza” w pewnym stopniu nawiązuje do jego stosunków małżeńskich, a …

… śmierć syna (…) i bliska śmierć ojca – kryzys żałoby i pamięci – mogły złożyć się na psychiczny uraz, który wyjaśniałby niemal wybuchową moc uwewnętrznionego dramatu Hamleta.

O takich publikacjach mawia się, że są one kompletne. Dlatego śmiało polecam ten literacki bestseller zarówno czytelnikom literatury faktu i biografii, jak i miłośnikom historii, literatury i teatru, do których sam należę.