Magazyn Stolica 9-10 2025 r.

Pojawił się w kioskach sierpniowo-październikowy numer Magazynu Stolica.

Spis treści

• Str. 4.
  Kronika

WARSZAWA

• Str. 6.
  Zmiany na Woli. Mirów
  Jerzy S. Majewski

Zaniedbany przez dekady Mirów wraz z bliską Wolą od ponad 30 lat zmienia się rok po  roku. Dziś w niebo strzelają tu kolejne wieżowce, powstają nowe, wielofunkcyjne  zespoły budynków projektowane w skali urbanistyczne

• Str. 16.
  Budowanie dobra. WSM Mokotów
  Tadeusz Michalski

„Tu będzie dobre miejsce” – mówi.
Stoją wśród łąk, wokół gruntowe drogi i miedze pól ornych. Krajobrazwiejski – albo  raczej podmiejski. W zasięgu ich wzroku kilka przedwojennych willi z ogrodami,  samotnych w pustym polu. Jest 1948 r. Panowie inżynierowie zatrzymali się na  piaszczystej drodze w miejscu, gdzie dociera do niej ścieżka. Prowadzi na północ, ku ulicy Madalińskiego, tam jest już przedwojenne miasto – elegancki Mokotów. Ich nauczyciel, Bohdan Pniewski, postawił tu elegancką kolonię szeregowców. Jeszcze dalej na północ stoi pionierska kolonia bloków spółdzielni pracowników MSW „Szare Domy”

• Str. 22.
  MDM. Dzielnica z marzeń
  z Krzysztofem Mordyńskim rozmawia Mateusz Kaczyński

W tym roku obchodzimy wyjątkową, 70. rocznicę otwarcia Pałacu Kultury i Nauki, który  jest chyba najbardziej rozpoznawalnym symbolem architektury socrealistycznej w  Warszawie. Ale przecież do tego samego kierunku należy też MDM, który jest o trzy lata starszy od Pałacu, a bywa pomijany, kiedy mówimy o stołecznym socrealizmie.  Tymczasem to bardzo ciekawe miejsce nie tylko ze względu na architekturę.

ODPOCZNIJ NA MAZOWSZU

• Str. 28
  Niech nas ręka boska broni! Zamki biskupie na Mazowszu 
  Piotr Lasek

W okresie późnego średniowiecza ziemie mazowieckie pozostawały pod jurysdykcją trzech jednostek terytorialnych administracji kościelnej: arcybiskupstwa gnieźnieńskiego (część zachodnia z Łowiczem), biskupstwa płockiego (północne i północno-wschodnie Mazowsze z centrami w Płocku i Pułtusku), wreszcie biskupstwa poznańskiego (południowa część ziem mazowieckich – archidiakonat czerski, następnie zaś warszawski). Na ziemiach stanowiących uposażenie poszczególnych diecezji Kościół posiadał swoje folwarki, dwory, wreszcie główne ośrodki rezydencjonalne. W XIV stuleciu niektóre z nich otrzymały formę murowanych z kamienia i cegły zamków

HISTORIA

• Str. 38.
  Krucyfiks Baryczkowski. 500 lat w Warszawie
  Krzysztof Traczyński

Za Wisłą na horyzoncie ukazała się czerwona smuga. Zaczęło szarzeć, pożary odbijały się w wodzie coraz barwniej pastelowymi barwami. Wśród trzasków i łomotów, które dolatywały do płonących budynków, usłyszałem wyraźnie warkot samolotu… Na niebie pojawiły się trzy samoloty… Stukasy zatoczyły koło, nabrały większej wysokości i z przeraźliwym wyciem specjalnie zainstalowanych syren, jeden po drugim zaczęły pikować w Katedrę… Jak na zwolnionym filmie bomby odrywały się od  zielonkawobrunatnych kadłubów i jedna po drugiej znikały we wnętrzu Katedry.
Powietrzem targnął huk. W niebo strzelił słup dymu, usłyszałem wołanie o ratunek. Nastąpiły dalsze detonacje. Zanim Kanonię zasnuły dymy i tumany wapiennego pyłu, ujrzałem jeszcze, jak z Katedry wybiegli chłopcy i z „Wigrów”, i od „Bończy”. Z Jezuickiej wypadło kilka sanitariuszek.
Stanisław Komornicki. „Na barykadach Warszawy”.

• Str. 41.
  Pandemiczne wotum.
  Finał rekonstrukcji bocznego ołtarza św. św. Rocha, Sebastiana i Rozalii w kościele Świętego Krzyża
  Michał Wardzyński

Turystów i postronnych obserwatorów wędrujących po zabytkowych kościołach  historycznego centrum Warszawy uderza surowość pustych, niemal pozbawionych wystroju większości z nich. Z wyjątkiem ocalałych po Powstaniu Warszawskim  kościołów klasztornych przy wschodniej, kontrolowanej wtedy przez Niemców pierzei  Krakowskiego Przedmieścia – Bernardynów św. Anny, Karmelitanek i Karmelitów Bosych oraz Wizytek – wszystkie pozostałe poniosły ogromne straty lub zniknęły z panoramy miasta.

• Str. 46.
  Na granicy światów. Sądy na Lesznie
  Anna Kołodziejczyk

Uroczyste otwarcie budynku sądów grodzkich miało miejsce niespełna trzy miesiące  przed wybuchem II wojny światowej. Budzący zachwyt nie tylko w kraju za sprawą  nowoczesnej, modernistycznej bryły obiekt przetrwał w dobrym stanie sierpniową  pożogę roku 1944. W latach okupacji stał na granicy światów – aryjskiego i żydowskiego, będąc dla wielu bramą ucieczki od śmierci w getcie.

• Str. 50.
  Historia jednego hotelu. Przedwojenny Hotel Rzymski
  Maria Brodzka-Bestry

W związku z rozbudową miasta, wzrostem liczby przyjezdnych, a potem budową kolei w  Warszawie w latach 40. i 50. XIX w. zbudowano wiele nowych hoteli. W 1844 r. można  się było doliczyć 18 hoteli i 28 domów zajezdnych, zlokalizowanych głównie w centrum, w pobliżu opery i Krakowskiego Przedmieścia

KULTURA

• Str. 52.
  Nim powstanie pałac
  ze Sławomirem Kulińskim rozmawia Ewa Kielak Ciemniewska

STOLICA zwróciła się do spółki Pałac Saski z pytaniami o szanse i terminy realizacji największej inwestycji w Warszawie. Odpowiedzi udzielił nam jej rzecznik prasowy Sławomir Kuliński.

• Str. 59.
  Warszawa Jerzego Waldorffa
  Elżbieta Ciborska

Charakterystyczna sylwetka, średni wzrost, po magnacku przycięta grzywka. Lekko  utyka, więc podpiera się laską ze srebrną gałką. Zdradzając pasję kolekcjonera, dźwiga pod pachą spory obraz. Laski też zbiera. I stare meble, zegary, srebra, porcelanę… Kłaniając się uprzejmie znajomym, zmierza powolnym krokiem ku kamienicy w al. Przyjaciół 1. Tu mieszkał najdłużej. Jerzy Waldorff!

• Str. 67.
  Notatnik warszawski
• Str. 70.
  Pierwsza opera o Warszawie
  Ewa Kielak-Ciemniewska

Najlepsze miasto świata.
Opera o Warszawie została uznana za jedno z największych wydarzeń rozpoczętego sezonu. Prapremiera dzieła powstałego na zamówienie, która się odbyła 19 września 2025 r., wpisała się w program stołecznych obchodów 80-lecia rozpoczęcia odbudowy Warszawy po zniszczeniach wojennych.

• Str. 73
  Czytelnicy piszą.
  Ocalić od zapomnienia
• Str. 74
  STOLICA CZYTA
  Szlak orlich gniazd
  Paweł Dunin Wąsowicz

Paweł Dunin-Wąsowicz śledzi literackie relikty nadwiślańskich piwiarni i tamtejszej koegzystencji inteligencji z lumpenproletariatem.

• Str. 80.
  Mokotowskie ciekawostki
  Andrzej Rogiński

Na rynku pojawiła się książka Andrzeja Rogińskiego pt. Tajemnice Mokotowa. Składają się na nią 34 rozdziały, pogrupowane w części: II Rzeczpospolita; Armia Krajowa – Powstanie Warszawskie; Obiekty; Wydarzenia; Kultura; Osiedla mieszkaniowe; Varia.  Treści osadzone są w głównej mierze w XX w., aczkolwiek nie brak odniesień do czasów  wcześniejszych i XXI stulecia. Towarzyszą im ilustracje, w tym unikatowe. Wierność  prawdzie historycznej opiera się na blisko 180 źródłach bibliograficznych oraz wypowiedziach świadków. Poniżej prezentujemy kilka fragmentów mokotowskich ciekawostek zawartych w książce.

• Str. 85.
  Nie żyję przeszłością
  z Grażyną Barszczewską rozmawia Rafał Dajbor
• Str. 90.
  Zapomniany niebotyk
  Jerzy S. Majewski

O kamienicy przy ul. Hożej 62 prawie nikt nie pisze.
Łatwo ją przegapić. Częściowo zniszczona w czasie II wojny światowej, a w trakcie odbudowy znacznie przekształcona, obniżona i pozbawiona wyrazu, nie przyciąga uwagi. Trudno też odnaleźć dziś w budynku ślady dawnego luksusu.

• Str. 92.
  Szwarcówki
  Jarosław Górski

Młode polskie państwo po odzyskaniu niepodległości desperacko poszukiwało dochodów. Dlatego też ustanowiono monopol państwowy na wiele towarów konsumpcyjnych i wprowadzono drakońskie kary za jego łamanie.

• Str. 96.
  W powietrzu!
  Przemysław Śmiech
• Str. 97.
  Dzielnica w amfiladzie
  Jacek Fedorowicz
• Str. 98.
  Warsztaty kolejowe
  Krzysztof Olczak