0

75. rocznica Powstania w Getcie

75. Rocznica Powstania w Getcie

Ten heroiczny czyn walki o godność i honor, choć już tak odległy, jednak bardzo bliski. Dziś rocznica.

Powstanie wybuchło w momencie rozpoczęcia zarządzonej przez Heinricha Himmlera akcji ostatecznej likwidacji getta, w wigilię żydowskiego święta Pesach, 19 kwietnia 1943.

O 6:00 rano na teren getta wkroczyły niemieckie oddziały wojskowe i policyjne oraz wspierające je kolaboranckie formacje ukraińskie i łotewskie pod dowództwem Ferdinanda von Sammern-Frankenegga. Weszły one z dwóch stron – przez bramę getta na ulicy Nalewki i przez drugą bramę na skrzyżowaniu ulic Zamenhofa i Gęsiej. Obrońcy zgrupowali się w trzech miejscach: u zbiegu Nalewek i Gęsiej oraz Zamenhofa i Gęsiej (Żydowska Organizacja Bojowa, ŻOB), i przy placu Muranowskim (Żydowski Związek Wojskowy, ŻZW).
Na czele bojowników stanął 24-letni Mordechaj Anielewicz.

W tym momencie w tzw. getcie szczątkowym znajdowało się już tylko ok. 50-70 tysięcy ludzi (wobec niemal pół miliona w szczytowym okresie jego zaludnienia).

Powstanie w getcie było pierwszym miejskim wystąpieniem powstańczym w okupowanej przez Niemców Europie. Nie miało ono celów militarnych czy strategicznych. Biorąc pod uwagę brak jakichkolwiek szans na powodzenie, stanowiło zbrojną odpowiedź na ludobójstwo, będąc również odwetem na hitlerowcach podjętym przez kilkuset bojowników Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB) oraz Żydowskiego Związku Wojskowego (ŻZW). Ze względu na swoją symboliczną wymowę, powstanie w getcie warszawskim uważane jest przez naród żydowski za jedno z najważniejszych wydarzeń w jego historii.

Żydowska Organizacja Bojowa, po czterech dniach walki, 23 kwietnia, wydała odezwę do polskiej ludności Warszawy, która była kolportowana po „aryjskiej” stronie:

Polacy, Obywatele, Żołnierze Wolności.

Wśród huku armat, z których armia niemiecka wali do naszych domów, do mieszkań naszych matek, dzieci i żon;
Wśród terkotu karabinów maszynowych, które zdobywamy w walce na tchórzliwych żandarmach i S.S.-owcach;
Wśród dymu pożarów i kurzu krwi mordowanego ghetta Warszawy – my – więźniowie ghetta – ślemy Wam bratnie serdeczne pozdrowienia.
Wiemy, że w serdecznym bólu i łzach współczucia, że z podziwem i trwogą o wynik tej walki przyglądacie się wojnie, jaką od wielu dni toczymy z okrutnym okupantem.
Lecz wiedzcie także, że każdy próg ghetta, jak dotychczas, tak i nadal będzie twierdzą, że może wszyscy zginiemy w walce, lecz nie poddamy się; że dyszymy, jak i Wy żądzą odwetu i kary za wszystkie zbrodnie wspólnego wroga.
Toczy się walka o Waszą i naszą Wolność.
O Wasz i nasz – ludzki, społeczny, narodowy – honor i godność.
Pomścimy zbrodnie Oświęcimia, Treblinek, Bełżca, Majdanka.
Niech żyje braterstwo broni i krwi walczącej Polski!
Niech żyje Wolność!
Śmierć katom i oprawcom!
Niech żyje walka na śmierć i życie z okupantem!

Żydowska Organizacja Bojowa

Żołnierze Armii Krajowej starali się pomóc walczącym i cywilom w getcie. Podjęto kilka prób próba wysadzenia przez AK murów getta przez grupę mjr. Jerzego Lewińskiego. Akcje wysadzenia murów przeprowadzone przez AK nie powiodły się z powodu dużych niemieckich sił rozlokowanych wokół getta. Od 23 kwietnia Kedyw zmienił strategię i rozpoczął akcję atakowania niemieckich posterunków rozlokowanych wokół murów

Generał Władysław Sikorski, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier Rządu na Uchodźstwie 5 maja przez radio BBC zaapelował do rodaków w kraju o pomoc dla Żydów:

W połowie kwietnia o 4 rano Niemcy przystąpili do likwidacji getta warszawskiego. Zamknęli resztki Żydów kordonem policji, wjechali do środka czołgami i samochodami pancernymi i prowadzą swe dzieło niszczycielskie. Od tego czasu walka trwa. Wybuchy bomb, strzały, pożary trwają dzień i noc. Dokonuje się największa zbrodnia w dziejach ludzkości. Wiemy, że pomagacie umęczonym Żydom jak możecie. Dziękuję Wam rodacy w imieniu własnym i rządu. Proszę Was o udzielenie im wszelkiej pomocy w imieniu własnym i rządu. Proszę Was o udzielenie im wszelkiej pomocy, a równocześnie tępienie tego strasznego okrucieństwa.

Przemówienie to zostało wydrukowane przez Radę Pomocy Żydom w nakładzie 25 tys. egz. i w maju rozlepiane było na murach oraz kolportowane wśród ludności poza gettem.

Na początku powstania, mimo ogromnej przewagi, hitlerowcy nie mogli złamać oporu powstańców. Kierujący akcją likwidacyjną generał SS Juergen Stroop zmuszony był wprowadzać do akcji dodatkowe siły.

8 maja 1943 r. padł bunkier dowództwa powstania przy ul. Miłej 18. Mordechaj Anielewicz wraz z innym członkami dowództwa organizacji popełnili samobójstwo.

16 maja z rozkazu Stroopa Niemcy wysadzili wielką synagogę przy ul. Tłomackiej.
Zaraportował on Hitlerowi, że „dzielnica żydowska w Warszawie przestała istnieć”.

Obchody 75. rocznicy powstania w Warszawie

Po raz pierwszy w historii w dniu 75. rocznicy wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim zostaną uruchomione syreny alarmowe.

W uroczystościach udział wezmą m.in. przedstawiciele władz państwowych, samorządowych oraz środowisk żydowskich.

  • O godz. 9.00
    rozpoczyna się uroczysta sesja Rady m.st. Warszawy (Zamek Królewski, Sala Balowa), podczas której zostaną wręczone Honorowe Obywatelstwa Miasta Stołecznego Warszawy: Halinie Birenbaum, Krystynie Budnickiej i Marianowi Turskiemu. Podczas uroczystości wręczone zostaną także Nagrody m.st. Warszawy.
    Program uroczystości:
    godz. 9.00
    otwarcie uroczystej sesji Rady m.st. Warszawy,
    godz. 9.10
    przemówienia władz m.st. Warszawy,
    godz. 9.30
    wręczenie odznak Honorowego Obywatela Miasta Stołecznego Warszawy,
    godz. 9.45
    wręczenie statuetek Syreny Warszawskiej Laureatom Nagrody m.st. Warszawy,
    godz. 10.30
    zamknięcie uroczystej sesji Rady m.st. Warszawy.
  • O godz. 14.30
    odbędzie się uroczyste sadzenie dębu pamięci w alei w Ogrodzie Saskim (aleja przy Grobie Nieznanego Żołnierza).
  • O godzinie 16.00
    na Pl. Grzybowskim w Warszawie, w 75. rocznicę wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim, Teatr Żydowski i Fundacja Shalom zapraszają na uroczyste odsłonięcie drzewa łez, żywego pomnika – wierzby płaczącej, której gałązki symbolizują łzy rozdzieranych rozpaczą matek. Tego dnia obędzie się też premiera spektaklu Jest taka ulica w Warszawie, zwie się ulicą Miłą. Kto płacze? na podstawie Pieśni o zamordowanym żydowskim narodzie Icchaka Kacenelsona.
    Przedstawienie pokazane zostanie 19 kwietnia dwukrotnie, o godzinie 18.00 i 20.00 na scenie kameralnej im. Szymona Szurmieja w tymczasowej siedzibie teatru przy ul. Senatorskiej 35.
  • W Warszawie i wielu miastach Polski odbędzie się akcja „Żonkile”.
    Wolontariusze będą rozdawać na ulicach papierowe żonkile – symbol pamięci o bohaterach powstania z 1943 roku. Żonkile symbolizują pamięć, szacunek i nadzieję. Związane są z postacią Marka Edelmana, ostatniego przywódcy Żydowskiej Organizacji Bojowej, który w każdą rocznicę powstania dostawał te kwiaty od anonimowej osoby. Sam również co roku 19 kwietnia, składał żółty bukiet pod Pomnikiem Bohaterów Getta.

Uroczystości centralne

  • O godz. 12:00
    Główne uroczystości z udziałem Prezydenta RP, Andrzeja Dudy, przed Pomnikiem Bohaterów Getta
  • O godz. 20:00
    Koncert Łączy nas pamięć na placu przed Muzeum Historii Żydów Polskich.
    Na placu przed pomnikiem Bohaterów Getta w Warszawie wystąpi Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach, Chór Filharmonii Narodowej oraz soliści. W programie koncertu zabrzmi IV część IX symfonii Ludwiga van Beethovena oraz prawykonanie utworu Radzimira Dębskiego napisanego specjalnie z tej okazji.

Niezależne obchody

Co roku po uroczystości przed pomnikiem Bohaterów Getta spontanicznie formuje się marsz, który – tak jak kiedyś Marek Edelman z grupą przyjaciół – przemierza drogę na dawny Umschlagplatz, miejsce, z którego Niemcy wywieźli na śmierć ponad 300 tys. warszawskich Żydów. Zatrzymuje się przy płycie poświęconej Szmulowi Zygielbojmowi i przy kopcu usypanym nad bunkrem sztabu Żydowskiej Organizacji Bojowej.

Paula Sawicka ze Stowarzyszenia „Otwarta Rzeczpospolita”, przyjaciółka Marka Edelmana, jednego z przywódców powstania w getcie:

Skoro nie możemy zacząć tej drogi jak zawsze o godz. 12. przy pomniku Bohaterów Getta, rozpoczniemy ją o godz. 11 przy płycie Szmula Zygielbojma u zbiegu ulic Zamenhofa i Lewartowskiego, którą w ramach dekomunizacji wojewoda przemianował ostatnio na Edelmana.

Wśród organizatorów niezależnych obchodów są m.in.: Antyfaszystowska Warszawa, Otwarta Rzeczpospolita, Studencki Komitet Antyfaszystowski, Stacja Muranów i Wielokulturowe Liceum Humanistyczne im. Jacka Kuronia.

Wikipedia, UM Warszawy, Prezydent.pl, Wyborcza.pl, Wprost.pl, Polin.pl

19 kwietnia 2018 08:39

Komentarze